آسیب شناسی تمدن اسلامی مبتنی بر اندیشه های سیدحسین نصر صفحه 85

می دهد، با تعریف اصطلاحی واژهْ آسیب شناسی یا پاتولوژی(1) ارتباط تنگاتنگی دارد.

آسیب شناسی، مفهوم نسبتاً جدیدی است که از سده نوزدهم بدین سو در غرب رواج یافت. این اصطلاح در واقع اول بار در علوم زیستی و به طور مشخص در پزشکی به کار گرفته شد، اما امروزه، در سایر علوم، از جمله علوم انسانی مانند علوم اجتماعی و تمدن به عاریت گرفته شده و در شاخه های مختلف این علوم مورد استفاده قرار می گیرد.(2)

علوم انسانی مانند علم پزشکی موارد مطرح در آسیب شناسی را در موضوعی کالبد گونه ارزیابی می کند. به همین دلیل برای مثال در جامعه شناسی، جامعه به مثابه یک موجود زنده که دارای اجزای کاملاً مرتبط به هم می باشد، تصور می گردد و جامعه شناس نیز با توجه به کلیت جامعه، اجزای مرتبت و هنجارهای ساختاری آن به تحلیل آسیب شناسانهْ جامعه می پردازد،(3) در مبحث تمدن نیز وقتی می توان از آسیب شناسی سخن گفت که بدین حقیقت واقف باشیم که تمدن مانند موجود زنده دارای حیات و ساختار منسجم است؛ امری که سید حسین نصر، دربارهْ تمدن اسلامی کاملاً بدان اذعان دارد.

ب) وجوه آسیب شناسی در اندیشهْ نصر

وقتی یک پزشک با فرد آسیب دیده مواجه می شود، باید در قدم اول به این نکته آگاهی یابد آیا آسیبی که بر فرد عارض شده، از اعضای

1- (1) . Pathology.
2- (2) . Thomas Ford Hoult, dictionary of modern sociologe.(Arizona State University,1972), p 521.
3- (3) هدایت الله ستوده، مقدمه ای بر آسیب شناسی اجتماعی، ص 11.