آسیب شناسی تمدن اسلامی مبتنی بر اندیشه های سیدحسین نصر صفحه 86

داخلی و درونی او ناشی شده یا عاملی خارجی و بیرونی باعث آن گردیده است، یا این که هر دو عامل دخیل بوده اند. این امر نقطهْ آغاز پرداختن به انواع آسیب ها، منشأ و چرایی آنهاست که خود زمینهْ درمان آن آسیب را فراهم می سازد. در علوم اجتماعی نیز همین مراحل برای پدیده ها و جریان ها، قابل تصور است. مباحث تمدن اسلامی نیز از این امر، مستثنا نیست.

با سیری در آثار سید حسین نصر به این واقعیت دست می یابیم که او نیز آسیب های تمدن اسلامی را از دو بُعد درونی و بیرونی مورد مطالعه و مداقّه قرار داده است. نصر در این باره چنین می گوید: «بر اثر تهاجم تمدن غربی از سدهْ هجدهم بدین طرف و نابودی قسمت اعظمی از تمدن اسلامی [که] مولود عوامل بیرونی و درونی است، هرچند دین اسلام به تنهایی، مدام در حال شکوفایی است و قدرتمند و پابرجا مانده است.»(1) او در گفتاری مشابه چنین می گوید: «علی رغم تضعیف این تمدن در اثر عوامل درونی و بیرونی دو قرن گذشته، جهان اسلام واقعیتی زنده است که ارزش های مذهبی و فرهنگی خاص خود را دارد.»(2) از مجموع این دو جمله و دیدگاه های نصر دربارهْ تمدن اسلامی، می توان دریافت که او عمده آسیب های تمدن اسلامی را در ظرف دو قرن گذشته، یعنی تاریخ معاصر تمدن اسلامی و در دو عرصهْ درونی و بیرونی جست وجو می کند. در اولویت دادن به آسیب ها به نظر می رسد، نصر آن گاه که