آغاز
جبار باغچه بان با اینکه با خلاقیت ها و ابداعات خود، فرهنگ ایرانی را تکان داد و به جنبش و تکاپو انداخت، اما هنوز بسیاری از جنبه های پدیده باغچه بان ناشناخته مانده است. اما معرفی سوانح و حوادث زندگی اش به ترتیب سنوات مقدمه ای برای شناخت این پدیده است.
باغچهبان در 1264 در ایروان متولد شد،(1) و در 1284 اختلافات مسلمانان و ارامنه تشدید شد و جنگهای سختی بین آنها در گرفت. برخی از مردم بیگناه یا خطا کار به زندان افتادند، از جمله باغچهبان به زندان رفت. زندانی شدنش موجب تحولات ژرفی در زندگیاش گردید زیرا با فردی ارمنی به نام وارطان در زندان آشنا شد که به دلیل دانش فراوان و دیدگاههای روشنفکریش در باغچهبان مؤثر واقع شد. این تأثیرات همانجا در زندان خودش را نشان داد و شروع به تولید و نشر مجلههای فکاهی ملانهیب و ملاباشی نمود.
انتشار این نشریات نخستین فعالیت فرهنگی باغچهبان است که به هنگام بیست سالگی و در 1284 ش انجام شد. مبدأ فعالیتها و خلاقیتهایش را همین زمان و همین کار گرفتهایم و به ترتیب سنوات به معرفی فعالیت و خلاقیتهایش میپردازم.
اطلاعات حاضر از نظر زمانی از 1264 یعنی تولد تاکنون را شامل میشود و شامل شش قسمت است: ایروان، مرند، تبریز، شیراز، تهران و پس از وفات.
مهم این است که باغچهبان به عنوان یک شخص منظور نشده بلکه یک شخصیت فرهنگساز در نظر گرفته شده است. این شخصیت در مراحلی از زندگیاش از عواملی مثل خانواده یا شیخ اکبر به عنوان مربیاش تأثیر پذیرفته و در مراحلی از عمرش مؤثر بوده و ابتکاراتی داشته یا آثار تألیف کرده است، همچنین این شخصیت با وفات جسم شخص باغچهبان از حرکت باز نایستاده و همچنان تداوم داشته است. کسانی به نقد افکار یا آثارش پرداخته، دیگران به معرفی ابعاد او اهتمام ورزیده و بالاخره آثارش مجدداً منتشر شده است. همه این موارد در قلمرو استقراء بوده و تلاش شده، همه عوامل مؤثر و دخیل در شکلگیری
1- . زندگینامه جبار باغچهبان، به قلم خودش، ص16.