معلولان و انتخابات صفحه 165

سِنجار و حَرّان و دیار ربیعه شد. سپس به دمشق برگشت و امر قضاوت آنجا را بر عهده گرفت. نورالدین، مدارسی در حلب، حماه، حمص و بعلبک برای وی بنا کرد. خودش هم مدرسه­ای در حلب و مدرسه­ای در دمشق بنا نمود. در اواخر عمر با اینکه قاضی بود، نابینا شد، لذا بابی را در قضاوت شخص نابینا و جواز آن نگاشت. وی در سال585ق درگذشت.

سلطان صلاح الدین به خط خودش نامه­ای به قاضی فاضل نوشت و گفت: قاضی گفته است که قضاوت نابینا جائز است. حال شما، با شیخ ابوطاهر بن عوف اسکندری بنشینید و از وی از احادیثی که در باب قضاوت نابینا وارد شده سؤال کنید.

از آثار وی: «صفوه المذهب فی نهایه المطلب» در هفت جلد. «الإنتصار» در چهار جلد. «المرشد» در دو جلد. «الذریعه فی معرفه الشریعه» و «التیسیر فی الخلاف» در چهار جلد، «مآخذ النظر» و «مختصر فی الفرائض» و «الارشاد فی نصره المذهب» که تمام نشده و «التنبیه فی معرفه الاحکام» و «فوائد المذهب» در دو جلد و چند کتاب دیگر.(1)

العلاء بن الحسن، معروف به ابوسعید بغدادی و یکی از کاتبان معروف بود. هنگامی که خلیفه در چهاردهم صفر سال484ق اهل ذمه را به پوشیدن لباس معیار مجبور کرد. و آنان را به رعایت شروطی که عمر بن خطاب برای آنها وضع کرده بود، ملزم ساخت، پا به فرار گذاشت.

العلاء از دوران «القائم» منصب دیوان رسائل را عهده دار بود و قائم مقام وزارت گردید. در اواخر عمرش نابینا شد. مدت خدمتش65سال به طول انجامید که در هر روز آن بر وجاهتش افزوده می گشت. قائم مقامی وزارت را نیز بر عهده گرفت.چندین بار بینایی اش را از دست داد. پسر خواهرش «هبه اللّه بن الحسن» از جانب او انشاءات را می­نوشت و بسیار صدقه دهنده و نیکوکار بود. تولدش در سال412ق بود و در روز هجدهم جمادی الاولی سال 497ق دیده از جهان فروبست. خلیفه لقب «امین الدوله» به او داد. محمد بن عبدالملک همدانی گفته: کسی که دانش سیره شناسی را مطالعه کند، می­فهمد که خلیفه و ملوک دیگر به هیچ کس مانند «امین الدوله» اطمینان نداشتند و مشورت دادن و نصیحت هیچ کس مانند نصیحت او نبوده است.(2)

علی بن أبی القاسم (القاضی تاج الدین القزوینی)، او شافعی مذهب، قاضی، امام و دانشمند فاضل، پاکدامن و متقی، بزرگ و با طول عمری بسیار. ملقب به تاج الدین ابوالحسن، ساکن بغداد، متدین و متواضع بود.حدود پنجاه سال در ناحیۀ شرقی بغداد عهده دار امر قضاوت شد. مدتی در مدرسۀ نظامیۀ تدریس کرد تا اینکه کمی بعد از نابینا شدنش در سال 740ق از دنیا رفت.

دوستدار مردم و حکام بود و مردم اعتقاد زیادی به او داشتند. امام الدین افتخاری قزوینی، حاکم بغداد، محلی را برایش درست کرد که مدرسه­ای بود در شرق بغداد در آستانه فراشا، ساختمانش را