معلولان و انتخابات صفحه 19

ابراهیم را هدایت کرده ایم (کُلاً هدینا). شأن دیگر اسحاق در آیه اینست که ادامه دهنده رسالت ابراهیم و میراث بان او است.

- هود، 71: موجب شادی ابراهیم و همسرش

وَامْرَأَتُهُ قَآئِمَهٌ فَضَحِکَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِن وَرَاء إِسْحَاقَ یَعْقُوبَ

همسر ابراهیم در حالی که ایستاده بود، پس از اینکه او را به فرزندی به نام اسحاق بشارت دادیم، خندید و خوشحال شد.

اسحاق در زبان عبری به معنای خنده است.(1) برخی از پژوهشگران مسلمان این آیه را بیانگر همین معنا می دانند. یعنی اسحاق موجب سرور و شادی و خنده پدر و مادرش، ابراهیم و ساره شده بود.(2) اما این خوشحالی مطابق ضوابط الهی است و بدون ضابطه نیست؛ چون می فرماید: بشارت دادیم. بشارت به خبر مطلوب گفته می شود. یعنی شخصیت اسحاق و تولد او مطابق خواست و اراده خدا بود. به همین دلیل ساره هم خوشحال شد و موجب خوشحالی ابراهیم نیز شد.(3)

- هود، 71؛ تدوام دهنده خط ابراهیم

وَامْرَأَتُهُ قَآئِمَهٌ فَضَحِکَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِن وَرَاء إِسْحَاقَ یعْقُوبَ

پس از اینکه به همسر ابراهیم از وجود فرزندی به نام اسحاق بشارت دادیم، خندید و از فرزندان اسحاق، یعقوب به رسالت خواهد رسید.

در این آیه دو بار کلمه اسحاق آمده: یک دفعه موجب شادی ابراهیم و ساره شد و بار دوم می فرماید: از جمله فرزندان اسحاق و یعقوب است. انبیا به عنوان هدایتگران جوامع انسانی همواره حضور دارند. اسحاق تدوام بخش راه ابراهیم و یعقوب تداوم راه اسحاق است.(4)

- یوسف، 6: اتمام نعمت بر اسحاق

کَذَلِکَ یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ وَیُعَلِّمُکَ مِن تَأْوِیلِ الأَحَادِیثِ وَیُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَعَلَی آلِ یَعْقُوبَ کَمَا أَتَمَّهَا عَلَی أَبَوَیْکَ مِن قَبْلُ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّکَ عَلِیمٌ حَکِیمٌ

اینگونه پروردگارت تو (یوسف) را بر می گزیند و تعبیر خواب به تو می آموزاند و نعمتش را بر تو و آل یعقوب کامل می کند همان طور که پیش تر بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام کرد.

آیه به صراحت تکمیل و تمام کرد نعمت بر اسحاق را گزارش می دهد. برخی تکمیل نعمت را دادن نبوت و مقام رهبری جامعه می دانند.(5)

- یوسف، 38: دارای ملت

وَاتَّبَعْتُ مِلَّهَ آبَآئِی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ مَا کَانَ لَنَا أَن نُّشْرِکَ بِاللّه مِن شَیْءٍ ذَلِکَ مِن فَضْلِ اللّه عَلَیْنَا وَعَلَی النَّاسِ وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَشْکُرُونَ

من (یوسف) از آیین پدرانم، از ابراهیم، اسحاق و یعقوب پیروی می کنم.

1- . قاموس کتاب مقدس، ص53.
2- . دائره المعارف قرآن کریم، ج3، ص188.
3- . تفسیر نمونه، ج9، ص167- 170.
4- . همان، ص167- 171.
5- . تفسیر نمونه، ج9، ص307- 310.