حاکمان قم صفحه 16

اشعر(عبد اللّه و احوص و عبد الرحمان و اسحاق و نعیم،فرزندان سعد بن مالک بن عامر اشعری)که از جملۀ سپاهیان ابن اشعث بودند،به قم پناه برده،در فواصل قریه های هفتگانۀ آن،ساکن شدند.

سپس با غلبه بر ساکنان قریه ها و پیوستن عموزادگانشان به آنها،بر تمام این ناحیه استیلا یافتند و هفت قریه تبدیل به هفت محلّه شد که به نام یکی از آنها«کمندان»[یا«کمیدان»]خوانده می شد و اندک اندک،کمندان را«کم»گفتند که معرّب آن،قم است.

از قم پژوهان معاصر،مرحوم عبّاس فیض،دیدگاه اخیر را پذیرفته است،با این تفاوت که نام قریۀ اصلی را«کم»می داند که معبد و مجسّمۀ بزرگ سنگی و آتشگاه آن در دهه های سی و چهل شمسی کشف شده است.به نظر می رسد که جمع بین دو دیدگاه محتمل است،اگر:

1.تعریف روشن و دقیقی از«شهر»در آن دورۀ تاریخی ارائه کنیم؛ چراکه ظاهرا«طوس»و«سده»و«اصفهان»و«مدائن»نیز در این دوره،وضعیّتی مشابه قم داشته،از چند قلعه یا دیه نزدیک به هم تشکیل شده بودند؛

2.جابه جایی،گسترش،غلبۀ کیش و فرهنگ،تغییر ترکیب نژادی و مسائلی از این دست را از تحوّلات طبیعی در تاریخ شهرها بدانیم و در عوض،به بررسی عوامل،چگونگی،کمیّت و نتایج آنها بپردازیم؛

3.به نقشۀ باستان شناختی منطقه و آثار به دست آمده در آن توجه کنیم،تا شواهد تمدّن شهری(شهرنشینی)از روستانشینی و