- مقدمۀ کنگره 1
- اشاره 2
- سرآغاز 5
- اشاره 5
- دربارۀ این جستار 8
- سپاس 8
- وعده 9
- اشاره 10
- جغرافیای تاریخی قم 10
- دیرینۀ قم 14
- اقسام حاکمان محلی 17
- پایتختی قم و اهمیت سیاسی آن 20
- اشاره 25
- 1 و 2.گیو و گودرز 25
- حاکمان پیش از اسلام 25
- 5.شیرزاد 26
- 4.قباد پسر بیژن(قباد بیژن). 26
- 3.بیژن پسر گیو 26
- قرن اول و دوم 27
- اشاره 27
- حاکمان پس از اسلام 27
- 7.عروه بن زید 28
- 8.یزید بن معاویۀ بجلی 28
- 6.ابو موسی اشعری 28
- 9.مطرّف بن مغیره بن شعبه 29
- 10.یزدان فاذار 30
- 11.خربنداد(/خرپنداد) 37
- 12.مقاتل بن حکیم عکّی 37
- 13.طریف بن غیلان(عجلان) 38
- خروج قم از مضافات اصفهان و استقلال اداری 38
- اشاره 38
- 14.عبد اللّه بن کوشید 45
- 16.حسن بن تحتاج(تحتاخ) 46
- 17.حمزه بن یسع اشعری 46
- 15.عاصم بن کوشید 46
- 18.علی بن حمزه 47
- 20.علی بن عیسی بن ماهان 48
- 19.عامر بن عمران بن عبد اللّه اشعری 48
- 21.هرثمه بن اعین 49
- 22.موسی بن خزرج 50
- اشاره 50
- قرن سوم 50
- 24.یحیی بن عمران 51
- 23.احمد بن اسحاق اشعری 51
- 25.علی بن هشام مروزی 52
- 26.علی بن هاشم 53
- 28.جعفر بن داوود قمی 54
- 27.علی بن عیسی بن موسی طلحی 54
- 29.محمّد بن هاشم بادغیسی 54
- 31.احمد بن منصور 56
- 34.محمّد بن ادریس قمی کاتب 56
- 33.احمد بن محمّد بن رستم 56
- 30.ابو جارود منذر بن منصور 56
- 32.المنتصر بالله 56
- 36.مفلح ترکی 57
- 37.مادرانی 57
- 35.یحیی بن هرثمه 57
- 40.احمد بن علی مرورودی 58
- 38.محمّد بن مجمّع 58
- 39.مفوض الی الله 58
- 41.ابو العباس احمد بن علی 59
- 44.المکتفی بالله 60
- 43.ادکوتکین(یدکوتکین/اذکوتکین) 60
- 42.احمد بن عبد العزیز بن ابی دلف 60
- 45.-48 احمد بن محمّد بن یحیی فیروز و محمّد بن ابی مریم و احمد بن ابی 60
- 46 و 47.عبّاس بن فضل و بشر بن فرج 61
- 48.محمّد بن ابراهیم 61
- 49.برون(بیرون)ترکی 62
- 50.احمد بن محمّد(فیروزان) 63
- 53.یحیی بن اسحاق 64
- 52.اسد بن جمهود 64
- 51.کوتکین 64
- 55.حسین بن حمدان 65
- 54.عباس بن عمرو غنوی 65
- 57.محمّد بن ادریس قمی کاتب 68
- 56.ابو علی احمد بن محمّدبنرستم اصفهانی 68
- اشاره 69
- قرن چهارم 69
- 59.احمد بن علی خراسانی 70
- 60.احمد بن علی بن صعلوک 70
- 58.ابو الحسن بن احمد صیمری 70
- 61.ابو مسلم محمّد بن بحر اصفهانی 71
- 62.علی بن محمّد بن سهل دینوری 72
- 64.مؤیّد الدوله 72
- 63.حسن بن قاسم 72
- 66 و 67 جعفر بن احمد بابویه و حسین بن محمّد سردابی 73
- 65.اسماعیل جیلی 73
- 68.ابو علی حسن بن محمّد قمی 74
- 70.ابو شهاب(یا ابو هاشم)عبد اللّه بن محمّد اصفهانی 75
- 69.زید بن احمد بن بحر اصفهانی 75
- 72.ابو القاسم علی بن محمّد بن حسن کاتب 77
- 71.ابو عبد اللّه حسین بن محمّد اصفهانی(کاموئی) 77
- قرن پنجم 78
- اشاره 78
- 73.شهریوش(شهرنوش/شهربوش) 79
- 75.میر ابو الفضل عراقی 81
- 74.ابو سهل حمدونی 81
- اشاره 82
- قرن ششم 82
- 76.ملکشاه سلجوقی 82
- 77.کوکجه 83
- اشاره 84
- قرن هفتم 84
- 79.غازان خان 85
- 78.آباقا خان 85
- قرن هشتم 87
- اشاره 87
- حکومت خاندانهای محلّی 87
- دورۀ فترت 88
- خاندان صفی 89
- 80.خواجه تاج الدین علی 92
- 81.خواجه علی صفی 93
- 84.خواجه اصیل الدین قمی 95
- 82.غیاث الدین امیر محمّد 95
- 83.خواجه عماد الدین محمود 95
- 85.خواجه ابراهیم قمی 96
- 86.خواجه محمّد قمی 97
- 87.پیر احمد ساده 98
- قرن نهم 99
- اشاره 99
- 89.عبد اللّه پروانچی 101
- الف.تیموریان 101
- 88.امیرزاده خلیل 101
- 91.قتلق خواجه 102
- 90.سعد وقاص 102
- 92.الیاس خواجه 103
- 93.سلطان محمّد بهادر 105
- 94.شاه قاضی(غازی) 108
- 95.امیرک احمد بن فیروز شاه 108
- 96.امیر درویش علی میرک 108
- 97.خواجه یحیی قمی 109
- ب.ترکمانان(آق قویونلوها و قره قویونلوها) 110
- اشاره 110
- 98.جهانشاه ترکمان 110
- 99.شاه ولی قوز 111
- 100.شاه حاجی بیک ورودی همدانی 112
- 102.اوزون حسن 113
- 101.اسکندر کابدار 113
- 104.منصور بیک سهراب 115
- 103.یعقوب میرزا 115
- 105.آیبه سلطان 116
- قرن دهم 116
- 106.اسلمش بیک 117
- دورۀ صفویه 119
- اشاره 119
- 107.شاه اسماعیل صفوی 120
- 108.آقا فتح اللّه خان کمترین 120
- 112.شاه قلی خلیفه 121
- 109.آقا کمال الدین حسین 121
- 111.شاه طهماسب صفوی 121
- 110.دور میش خان شاملو 121
- 113.علیقلی خلیفۀ ذو القدر 122
- 114.القاس میرزا 122
- 115.ولی خلیفۀ شاملو 123
- 116.حیدر بیگ جاپوق(جابوق) 124
- 117.ابراهیم بیگ 125
- 118.علیقلی سلطان ذو القدر 126
- 119.سلیمان خلیفۀ ترکمان 126
- 120.حسین خان بیگ شاملو 128
- قرن یازدهم 128
- 121.حسن صلایی اصفهانی 128
- 122.حسینقلی بیگ 129
- اشاره 130
- دورۀ افشاریان و زندیان 130
- 123.فریدون خان گرجی 131
- 124.حسین خان 132
- 125.نجف خان زندی 133
- دورۀ قاجار 135
- اشاره 135
- قرن سیزدهم 135
- 129.اسد اللّه خان 136
- 130.میرزا ابو القاسم 136
- 127.حاجی محمّد حسین خان 136
- 128.محمّد تقی بیگ 136
- 126.کربلایی حسین بیگ 136
- 132.عبد اللّه خان امین الدوله 137
- 131.حاج حسین صدر اصفهانی 137
- 133.کیکاووس میرزا 138
- 134.آقا خان محلاّتی 139
- 135.میرزا ابو طالب خان قزوینی 141
- 136.ذو الفقار خان 142
- 137.میرزا عبد الباقی خان قزوینی 144
- 139.عبد العلی خان ادیب الملک 144
- 138.جهانسوز خان 144
- 140.محمّد حسین خان شاهسون(شهاب الملک) 145
- 143.میرزا سیّد یوسف خان 146
- 142.میرزا سیّد مهدی 146
- 141.علیخان سنقری ریش بلند 146
- 146.حاجی عباس قلیخان قجر 147
- 144 و 145.میرزا حسن خان و میرزا علی خان. 147
- 147.حاجی حبیب اللّه خان 147
- 148.کامران میرزا 148
- 149.میرزا محمّد حسین 149
- 152.میرزا سیّد مهدی تفرشی 149
- 151.میرزا محمّد حسین 149
- 150.شاهزاده عبّاس میرزا ملک آرا 149
- 154.علی نقی میرزا 150
- 153.محمّد مهدی خان اعتضاد الدوله 150
- 156.سپهدار 151
- 157.سیّد حسین متولی باشی 151
- 155.امین الدوله عبد اللّه خان اصفهانی 151
- 158.محمّد حسن خان معظم الدوله 152
- 159.عبّاس میرزا اعتضاد الدوله 153
- 161.میرزا سیّد رضا خان بدیع الملک 154
- 160.نصر اللّه خان امیر تومان 154
- 162.میرزا علی نقی خان مشاور السلطان 154
- دورۀ پهلوی 155
- اشاره 155
- 165.طاهر تفرشی 155
- 163.علی اکبر خان کرکری 155
- فتح اللّه خان بیگدلی 157
- نمایندگان قم در مجلس شورای ملّی 157
- شیخ محمود واعظ قمی 158
- میرزا علی حق نویس 158
- سیّد ابو الفضل تولیت(تولیتی) 158
- میرزا علی اصغر دربانی 158
- میرزا ابراهیم مسعودی قمی 158
- میرزا علیرضا پیشوایی قمی 158
- سید شفیع شکرایی 159
- محمّد صادق صادقی گیوی(خلخالی) 159
- احمد طباطبایی قمی 159
- سیّد محمود مدرّسی روحانی 159
- نمایندگان مجلس شورای اسلامی 159
- فضل اللّه صدر 159
- محمّد یزدی 159
- محمّد رضوانی 159
- حسین ایرانی 160
- علی بنایی قمی 160
- محمّد رضا آشتیانی 160
- احمد بیگدلی آذری قمی 160
- محمّد علی شرعی 160
- سید محمّد میر محمّد(میر محمّدی) 160
- سید طه هاشمی طغر الجردی 160
- محمّد اسماعیلی مقدم 160
- سید علی محمّد یثربی قمی 160
- استانداران قم 161
- فرمانداران قم پس از انقلاب 161
- کتابنامه 162
حاکمان پیش از اسلام
اشاره
نظر به آنچه دربارۀ دیرینۀ قم گذشت،شاید جستجو برای حاکمان قم باستان بیهوده باشد.البته می توان در میان اسناد تاریخی موجود، هرچند کم اعتبار،نام کسانی را در این دوره یافت،اما بیشتر این نامها از آن مؤسسان برخی از بناها در قم است یا بزرگانی که از این منطقه گذر کرده اند یا چندی در آن مانده اند.مشکل می توان اینان را در شمار حاکمان قم دانست.بااین حال،گذری بر نام آنان،خالی از لطف نیست:
1 و 2.گیو و گودرز
سید ظهیر الدین مرعشی،موطن این دو را قم معرفی کرده است. (1)
اینجا مجال سخن دربارۀ ماهیت وجودی و جنبۀ افسانه ای یا واقعیت داشتن پادشاهان پیشدادی نیست؛اما به نظر می رسد که آنچه دربارۀ آنها گفته شده است،بهره ای هرچند اندک،از واقعیت دارد.درهرحال،اگر این دو را از سرداران ایرانی بدانیم،زیستن آنها در قم،ملازم با در
1- 1) .فصلنامۀ«نامۀ قم»شمارۀ 1 و 2،ص 14 و 15:«قم در مسیر تاریخ»علی اصغر فقیهی(به نقل از:تاریخ طبرستان).