بر کرانه نور صفحه 20

بیرون روند. مردم می آمدند و هنگامی که او را سرمه کشیده و روغن زده می دیدند، با خود می گفتند: مردم می گویند در حال مرگ است، ولی از همه سالم تر می نماید و زمانی که مردم رفتند، معاویه چنین سرود:

و تجلدی للشامتین اریهمانی لریب الدهر لا اتضعضع؛

پیش شما تنگ نظران خویشتن داری می کنم تا ببینید که از رویدادهای دهر از جای نمی روم.

واذا المنیه أنشبت أظفارهاألفیت کلّ تمیمه لاتنفع (1)- (2)

زمانی که مرگ چنگال خود را به انسان فرو می برد آنگاه در می یابی که دعاء چشم زخم به او سودی نمی دهد. (3)

یاد مرگ، برای شخصی مانند معاویه که لجاج و کفرش را بیشتر می کند سود بخش نیست؛ بنابراین چنین یادی موجب کمال انسان نمی شود.

یادآوری واقعی مرگ

اما دسته دوم، کسانی هستند که مرگ را به صورت جدی به حساب می آورند و متوجه خطرات بی توجهی به آن هستند. اینان می دانند حادثه ی عظیم در انتظار آنها است، لذا قصور و تقصیرها را تدارک می کنند و مراقب عمر زود گذر خود می باشند.

از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت است که فرمودند:

«نَفَسُ الْمَرْءِ خُطَاهُ إِلَی أَجَلِه؛ (4) نفس کشیدن مرد گامی است به سوی مرگ.»

یعنی هر نفس انسان یک قدم او را به مرگ نزدیک تر می کند. نیز فرمود:

«وَ إِنَّ غَایَهً تَنْقُصُهَا اللَّحْظَهُ وَتَهْدِمُهَا السَّاعَهُ لَجَدِیرَهٌ بِقِصَرِ الْمُدَّه... وَإِنَّ قَادِماً یَقْدُمُ بِالْفَوْزِ أَوِ الشِّقْوَهِ لَمُسْتَحِقٌّ لِأَفْضَلِ الْعُدَّه؛ (5) مدت زندگی در دنیا که یک

1- . تاریخ امم و الملوک، لأبی جعفر محمد بن جریر الطبری، ج5، ص244.
2- . شعر لأبی ذؤیب الهذلی.
3- . در مجمع البحرین آمده است که امام حسن علیه السلام با بیت دوم پاسخ بیت اول معاویه را دادند. (مجمع البحرین، ج6، ص22).
4- . نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص480.
5- . نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص95، خطبه 64.