بر کرانه نور صفحه 36

جانب بنده می باشد. از هر دو توبه در قرآن کریم یاد شده است:

{لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَی النَّبِیِّ وَالْمُهاجِرینَ وَالْأَنْصارِ الَّذینَ اتَّبَعُوهُ فی ساعَهِ الْعُسْرَهِ مِنْ بَعْدِ ما کادَ یَزیغُ قُلُوبُ فَریقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحیم}؛ (1) به یقین، خدا بر پیامبر و مهاجران و انصار که در آن ساعت دشوار از او پیروی کردند ببخشود، بعد از آنکه چیزی نمانده بود که دل هایِ دسته ای از آنان منحرف شود. باز برایشان ببخشود، چرا که او نسبت به آنان مهربان و رحیم است.

توبه بنده یعنی برگشت از معصیت به اطاعت خداوند و توبه از جانب خدا برگشت از عقوبت به عفو و گذشت است. اما کامل ترین معنای توبه را حضرت امیر علیه السلام بیان می فرمایند:

«التَّوْبَهُ نَدَمٌ بِالْقَلْبِ وَاسْتِغْفَارٌ بِاللِّسَانِ وَتَرْکٌ بِالْجَوَارِحِ وَإِضْمَارُ أَنْ لَا یَعُودَ؛ (2) توبه پشیمانی دل است، و طلب آمرزش به زبان، و ترک کردن گناه، و تصمیم به عدم بازگشت به گناه.»

فوریت توبه

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در ضمن فرازی از توصیه طولانی خود به عبدالله بن مسعود فرمودند:

«یَا ابْنَ مَسْعُودٍ لَا تُقَدِّمِ الذَّنْبَ وَلَا تُؤَخِّرِ التَّوْبَهَ وَلَکِنْ قَدِّمِ التَّوْبَه وَأَخِّرِ الذَّنْب؛ (3) ابن مسعود! گناه را جلو نینداز و توبه را به تاخیر نینداز؛ بلکه توبه را جلو بینداز و گناه را به تاخیر بینداز.»

کسی که توبه را به تأخیر بیندازد دو مشکل بر سر راه او پدید می آید:

الف) ظلمت گناه بر او مستولی می شود تا اینکه گناه برای او عادی می شود و قلبش سیاه می شود.

از امام باقر علیه السلام روایت است که فرمودند:

1- . سوره توبه، آیه 117.
2- . عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص20.
3- . مکارم الأخلاق، ص454.