حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 155

فصل دوم: حقوق جزا و جرم شناسی

الف) قواعد و اصول کلّی حاکم بر جرایم و مجازات­ها

اصول حاکم بر ارتکاب جرم

1-1 مفهوم جرم

v از لحاظ لغوی جرم و جریمه از جَرم - به فتح جیم- گرفته شده که به معنی قطع کردن است. یا به قول راغب اصفهانی اصل معنی جَرم، بریدن میوه از درخت است. و برای هر کسب و کار زشت و مکروه استعاره شده است و به معنی وادار کردن بر کاری ناپسند نیز اطلاق شده(1)

و در آیات زیر در همین معنای لغوی به کار رفته است:

¨ «وَ یا قَوْمِ لا یَجْرِمَنَّکُمْ شِقاقِی أَنْ یُصِیبَکُمْ مِثْلُ ما أَصابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صالِحٍ»

و (شعیب گفت:) ای قوم من! دشمنی و مخالفت با من، شما را به کاری وادار نسازد که (عذابی) مثل آنچه به قوم نوح، یا قوم هود (و) یا قوم صالح رسید به شما هم برسد .(2)

¨ «وَ لا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلی أَلاَّ تَعْدِلُوا» (3)

و هرگز دشمنی با قومی، شما را به بی عدالتی وادار نکند.

¨ «إِنَّ الَّذینَ أَجْرَمُوا کانُوا مِنَ الَّذینَ آمَنُوا یَضْحَکُونَ» (4)

همانا مجرمان پیوسته به اهل ایمان می خندیدند.

¨ «إِنَّ الْمُجْرِمِینَ فِی ضَلالٍ وَ سُعُرٍ» (5)

همانا مجرمان در گمراهی و جنونند.

¨ «أَمْ یَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ إِنِ افْتَرَیْتُهُ فَعَلَیَّ إِجْرامِی وَ أَنَا بَرِی ءٌ مِمَّا تُجْرِمُون» (6)