حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 27

1- 1. امام صادق 7 فرمودند: مراد از خوردن در آیه خوردن خرما، نان و خورشت است نه غیر آن(قرائتی، محسن، همان، ج 8، ص 213).

2- (روم،38)

3- (معارج،24و25)

4- 1. از امام صادق 7 درباره «حقّ معلوم» سؤال شد، فرمود: این حق غیر از زکات واجب است و مراد آن است که خداوند به انسان ثروتی داده و او بخشی از آن را جدا کرده و با آن صله رحم می کند و مشقّت را از خویشان خود بر می دارد (عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی، انتشارات اسماعیلیان، قم، چهارم، 1415 ق،ج 5، ص، 417).

5- (محمد،12)

* بهره گیری و کامیابی صرفاً در چهارچوب مقرّرات الهی جایز است. در این آیه کامیابی های حیوان گونه مورد انتقاد واقع شده است. «یأکلون کما تأکل الانعام»

8-2 جواز محدود شدن مالکیت در راستای منافع عمومی

¨ «وَ کَذلِکَ مَکَّنَّا لِیُوسُفَ فِی الْأَرْضِ یَتَبَوَّأُ مِنْها حَیْثُ یَشاءُ» (1)

و ما این­گونه به یوسف در آن سرزمین، مکنت و قدرت دادیم که در آن هر جا که خواهد قرار گیرد (و تصرّف کند.)

* حکومت­ها در شرایط بحرانی کشور می­توانند آزادی مردم را در تصرف اموال و املاک خویش محدود ساخته و آنان را به سمت مصالح همگانی سوق دهند.«یتبوء منها حیث یشاء»

حق ایتام و محرومان در اموال دیگران

¨ «فَآتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ»(2)

(دانستی که توسعه رزق بدست خداست،) پس حقّ خویشاوند و تنگدست و در راه مانده را ادا کن.

* محرومان در مال اغنیا حقّ دارند و در پرداخت حقّشان نباید بر آنان منّت گزارد. «حقّه»

¨ «لِلرِّجالِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصِیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ»(3)

برای مردان از آنچه بدست آورده اند بهره ای وبرای زنان از آنچه کسب کرده اند بهره ای می باشد.

* انسان، تنها مالک بخشی از دست رنج خود است. «ممااکتسبوا» بخش دیگر آن، سهم فقرا و حکومت اسلامی است.