حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 449

1- (نمل،21)

2- (ص،21و22)

3- (ص،75)

4- (ق،21-24)

* در قیامت نیز مراحل طبیعی یک دادگاه طی می شود : بررسی دلایل و حضور شاهد «سائق و شهید»، تفهیم اتهام «کنت فی غفله» و صدور حکم. «القیا فی جهنّم»

عدم صدور حکم از روی ظن

¨ «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْیاهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما یَحْکُمُونَ» (1)

آیا کسانی که مرتکب کارهای بد شدند گمان کردند که ما آنان را همچون کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند قرار خواهیم داد و حیات ومرگشان یکسان است؟ چه بد داوری می کنند.

* هر نوع داوری بر اساس خیال و پندار محکوم است. در قضاوت نیز باید بنا بر دلایل، اسناد و مدارک معتبر حکم صادر کرد نه بر اساس خیالات. «ام حسب... ساء ما یحکمون»

¨ «إِنْ هِی إِلَّا أَسْمَآءٌ سَمَّیْتُمُوهَآ أَنتُمْ وَءَابَآؤُکُم مَّآ أَنزَلَ اللهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَی الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَآءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَی» (2)

این بت ها جز نام هایی بیش نیستند که شما و پدرانتان، نام گذاری کرده اید. خداوند هیچ گونه برهانی (بر حقانیّت آنها) نفرستاده است. (مشرکان)، جز گمان و آنچه که دلخواهشان است پیروی نمی کنند، در حالی که از سوی پروردگارشان هدایت به سراغشان آمده است.

v ظن بما هو ظن حجیت ندارد. هیچگاه نباید از ظن پیروی کرد از جمله در قضاوت. «إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ»

¨ «وَمَا لَهُم بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً»

در حالی که برای آنان (به این امر) هیچ علمی نیست، آنان جز گمان، از چیزی پیروی (3)نمی کنند و قطعاً گمان، (انسان را) از حق بی نیاز نمی کند.

v ظن و گمان نمی­تواند مبنا قرار گیرد. قاضی نیز نباید تابع ظن و گمان­ها باشد. «وَإِنَّ الظَّنَّ لَا یُغْنِی مِنَ الْحَقِّ شَیْئاً»