حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 457

1- (یوسف،76)

2- (اسراء،5)

3- (نمل،27)

4- (نمل،28)

5- (لقمان،11)

توجه به ادله صحیح و پرهیز از استدلال نادرست

¨ «قالَ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِین» (1)

ابلیس گفت: «من از او بهترم، مرا از آتش آفریدی و او را از گِل»

* استدلال­های غیر منطقی نباید ملاک قضاوت قرار گیرد. «انا خیر منه - خلقتنی...»

¨ «وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ» (2)

و از آنچه به آن علم نداری پیروی مکن.

* آنچه می­تواند در قضاوت مبنا قرار گیرد ادله اطمینان­بخش و استدلال­های صحیح است و نه شایعات. «لا تقف ...»

¨ «إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِکُمْ ما لَیْسَ لَکُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللهِ عَظِیمٌ» (3)

آن گاه که از زبان یکدیگر (تهمت را) می گرفتید وبا آنکه علم نداشتید دهان به دهان می گفتید و این را ساده و کوچک می پنداشتید در حالی که آن نزد خدا بزرگ است.

* بر اساس شایعات و مطالب اثبات نشده نمی­توان حکم داد. لازم است آنچه مبنای قضاوت قرار می­گیرد، ادله و مطالب متقن باشد و از پذیرش و مبنا قرار دادن شایعات پرهیز شود. «تلقونه باَلسِنتکم»

¨ «قالُوا بَلْ وَجَدْنا آباءَنا کَذلِکَ یَفْعَلُون» (4)

بت پرستان گفتند: (نه) بلکه پدرانمان را یافتیم که این گونه (پرستش) می کردند.

* سابقه نمی­تواند دلیل کافی بر حقّانیّت باشد. لذا در قضاوت نمی­توان آن را به تنهایی مبنا قرار داد.«وَجدنا آبائنا»

¨ «فَمَکَثَ غَیْرَ بَعِیدٍ فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُکَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ یَقِین» (5)

پس دیری نپایید که (هدهد آمد و) گفت: از چیزی آگاهی یافتم که تو (با همه ی عزّت و شوکتی که داری) از آن آگاه نشده ای و برای تو از (منطقه ی) سبا گزارشی مهم و درست آورده ام.

* در گزارش ها، باید اخبار قطعی و تأیید شده مبنا قرار گیرد. «بنبأ یقین»