حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 552

1- (بقره،228)

2- (احزاب،23)

* تعهّد، لازم الاجرا و عمل به آن نشانه صداقت(حسن نیت) است. «صدقوا ما عاهدوا»

¨ «وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ إِذا کِلْتُمْ» (1)

و چون با پیمانه داد و ستد کنید، پیمانه را تمام دهید.

v شاهد مثال: «وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ إِذا کِلْتُمْ»

¨ «فَأَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمِیزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ» (2)

پس پیمانه و ترازو را (در داد و ستدها) تمام ادا کنید و کالاهای مردم را کم نگذارید.

v شاهد مثال: «فَأَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمِیزانَ»

¨ «وَ یا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِکْیالَ وَ الْمِیزانَ بِالْقِسْطِ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ» (3)

و (حضرت شعیب تأکید کرد که) ای قوم من! پیمانه و ترازو را با انصاف و عدل پر کنید (و تمام دهید) و (از) اشیا (و اجناس و حقوقِ) مردم (چیزی) را نکاهید و فسادکنان، در زمین تباهی مکنید.

v شاهد مثال: «أَوْفُوا الْمِکْیالَ وَ الْمِیزانَ»

اکل مال به باطل

v منظور از اکل، «هر آنچه انسان به آن تصرف داشته (دارایی انسان) و مصرف کند» و منظور از باطل، «امور و رفتارهایی که پایه و اساس ندارند» می­باشد. قاعده­ «اکل مال به باطل» بدان مفهوم است که مسلمانان نباید در معامله ای شرکت نمایند که در مقابل مالی که به دیگری داده اند عوضی در خور آن دریافت ننمایند مگر آنکه آن مال را به عنوان هدیه و بدون انتظار داده باشند. این قاعده از آیه زیر قابل استنباط است:

¨ «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ تِجارَهً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ» (4)

* ای کسانی که ایمان آورده اید! اموال یکدیگر را در میان خود به باطل نخورید، مگر اینکه تجارتی با رضایت یکدیگر باشد.