حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 589

1- (نحل،106)

2- (نور،33)

امر آمر قانونی

v ارتکاب رفتاری که قانوناً جرم محسوب می­شود، در صورتی که به امر قانونی مقام ذی­صلاح باشد قابل مجازات نخواهد بود. هرگاه به امر غیرقانونی یک مقام رسمی، جرمی واقع شود آمر ومأمور به مجازات مقرر قانونی محکوم می شوند، لکن مأموری که امر آمر را به علت اشتباه قابل قبول وبه تصور اینکه قانونی است، اجرا کرده باشد مجازات نخواهد شد. ضوابط مربوط به این قاعده از آیات زیر قابل استنباط است:

¨ «وَ لا تُکْرِهُوا فَتَیاتِکُمْ عَلَی الْبِغاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّناً لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَیاهِ الدُّنْیا» (1)

و کنیزان خود را که تصمیم بر پاکدامنی دارند، به خاطر رسیدن به مال دنیا به فحشا وادار نکنید.

* بکارگیری زیردستان در مسیر حرام ممنوع است. «و لا تکرهوا فَتَیاتکم علی البِغاء»

¨ «إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلَ أَهْلَها شِیَعاً یَسْتَضْعِفُ طائِفَهً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ وَ یَسْتَحْیِی نِساءَهُمْ»(2)

همانا فرعون در سرزمین (مصر) سرکشی کرده و مردم آنجا را فرقه فرقه نموده است، گروهی از آنان را به زبونی و ناتوانی کشانده، پسرانشان را سر می برد و زنانشان را (برای کنیزی) زنده نگه می دارد.

* دستوردهنده نیز در اعمال خلاف کارگزاران دارای مسئولیت است. سیاست­گذار و دستوردهنده نیز شریک در جرم محسوب می­شود. در این آیات تمام جنایات یاران فرعون، به شخص او نیز نسبت داده شد.«جعل، یستضعف، یذبّح»

¨ «إِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما کانُوا خاطِئِینَ»(3)

همانا فرعون و هامان و سپاهیانشان خطاکار بودند.

* طراح، مشاور، آمر و مباشر، همگی در جرم شریکند. «کانوا خاطئین»

¨ « فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ أَجْمَعِین» (4)

پس چون ما را به خشم آوردند، از آنان انتقام گرفتیم و همه آنان را غرق کردیم.

* در مدار فسق و طغیان، آمر و مأمور با هم مجازات می شوند. «اجمعین»