حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 591

1- (یوسف،23)

2- (طه،47)

3- (ذاریات،40)

4- (نور،62)

5- (لقمان،15)

¨ «وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَیْهِ آباءَنا» (لقمان،21)

و هر گاه به آنان گفته شود: آنچه را خدا نازل کرده پیروی کنید. گویند:بلکه ما آنچه را پدرانمان را بر آن یافته ایم پیروی خواهیم کرد.

* تقلید و تعصّبِ کورکورانه و اجرای دستورات دیگری بدون تعقل ممنوع است. «وجد(1)نا علیه آباءنا... اولوکان»

¨ «وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلا» (2)

وگویند: پروردگارا! همانا ما سران و بزرگانمان را اطاعت کردیم، پس آنان ما را از راه به در بردند.

* تقلید کورکورانه از بزرگان جامعه و مقامات مافوق و اجرای دستورات آنان بدون تأمل، مایه ی پشیمانی است. «اطعنا سادتنا»

جهل و ناآگاهی به قانون

v جهل به حکم، مانع از مجازات مرتکب نیست. مگر اینکه تحصیل علم عادتاً برای وی ممکن نباشد. از آیات زیر برخی از نکات در این خصوص قابل استنباط است:

¨ «وَ مَنْ یُشاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدی وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّی وَ نُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَ ساءَتْ مَصِیراً»(3)

و هر کس پس از آنکه هدایت برایش آشکار شد با پیامبر مخالفت کند و راهی جز راه مؤمنان را پیروی کند، او را بدان سوی که روی کرده بگردانیم واو را به دوزخ افکنیم که سرانجام بدی است.

* حساب افراد قاصر و مستضعف که صدای حقّ را نمی شنوند، یا قدرت تشخیص ندارند، از حساب افراد آگاه و لجوج، جداست. «بعد ما تبیّن له الهدی»

¨ «لِیَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ کامِلَهً یَوْمَ الْقِیامَهِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذِینَ یُضِلُّونَهُمْ بِغَیْرِ عِلْمٍ» (4)

آنان باید در روز قیامت، هم بار گناهان خود را به تمامی به دوش کشند و هم بخشی از بار گناهانِ کسانی که بدون علم آنان را گمراه می نمایند.

v جهل عذر نیست و عذاب را بر نمی دارد. «مِنْ أَوْزارِ الَّذِینَ یُضِلُّونَهُمْ بِغَیْرِ عِلْمٍ»