حقوق در قرآن: بررسی نکات حقوقی قرآن بر اساس تفسیر نور صفحه 609

مقابله به مثل

v حق مقابله به مثل را می­توان به چند طریق، عکس العملی منطقی و منصفانه و عادلانه به شمار آورد:

1- مقابله به مثل از آنجا که نوعی مجازات متجاوز محسوب می­شود عادلانه و منطقی است.

2- مقابله به مثل تنها راه قطعی ریشه کن کردن اصل تجاوز است.

3- مقابله به مثل نوعی دفاع مشروع می­باشد.

4- مسئولیت ناشی از مقابله به مثل بر عهده شروع کننده است.

عمل مقابله به مثل، رفتاری در حد عرف و عادت در روابط اجتماعی است. این قاعده عرفی در روابط بین ملت­ها ریشه دارتر از نقش آن در روابط اجتماعی یک جامعه است زیرا در برخی از موارد، قاعده عرفی مقابله به مثل در قالب مجازات­های قانونی درآمده و حالت قاعده عرفی بودن را از دست داده است. ولی از آنجا که در روابط بین­الملل هنوز مجازات­های مشخصی جای این قاعده را نگرفته است از این رو قاعده مقابله به مثل همچنان در جامعه جهانی اعتبار خود را حفظ کرده است. این قاعده از آیات زیر قابل استنباط است:

¨ «وَ قاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللهِ الَّذِینَ یُقاتِلُونَکُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللهَ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ»(1)

و در راه خدا با کسانی که با شما می جنگند، بجنگید ولی از حدّ تجاوز نکنید، که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی دارد.

¨ «هَلْ جَزَآءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ» (2)

آیا پاداش نیکی (شما) جز نیکی (ما) است؟

¨ «وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِه»(3)

و اگر عقوبت کردید، همان گونه که مورد عقوبت قرار گرفته اید [متجاوز را] به عقوبت رسانید.

¨ « فَمَنِ اعْتَدی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدی عَلَیْکُمْ» (4)

هرکس به شما تجاوز کرد، به مانند آن تجاوز، بر او تعدی کنید.