- مقدمه 1
- اشاره 3
- 1. آفرینش انسان 3
- 3. مراحل آفرینش 6
- 5. آفرینش انسان و صورتگری او 7
- 6. آفرینش انسان در بهترین قالب 9
- 7. آفرینش انسان و وجود تفاوت ها 13
- 8. آفرینش انسان به صورت زن و مرد 19
- 9. ماجرای آفرینش آدم و اعتراض ملائکه 21
- 10. دستور سجده بر آدم 25
- 11. ماجرای آدم و شیطان 26
- اشاره 39
- 1. آفرینش بازیچه و بدون هدف نیست 40
- 1-2. عبادت 45
- 2. اهداف آفرینش انسان از دیدگاه قرآن 45
- 2-2. رحمت 48
- 3-2. آزمایش 49
- 2-3-2. طرق آزمایش 53
- آزمایش به وسیله جان و مال 53
- آزمایش به وسیله مال و فرزند 54
- آزمایش به وسیله نعمت ها 55
- آزمایش به وسیله فرستادن انبیا 56
- آزمایش مردم به وسیله یکدیگر 57
- اشاره 57
- 4-2. آگاهی از علم و قدرت خداوند 61
- مؤمنان 62
- تسلیم بودن در برابرخدا 63
- حزب اللّه 64
- کسانی که میزانِ سنگینی دارند 64
- عبادت کنندگان و نیکوکاران 64
- تقوا و پرهیزکاری 65
- یاد خدا و نعمت های او 65
- تزکیه نفس 65
- توبه به سوی خدا 66
- مصلحان و آمران به معروف 66
- جهاد در راه خدا 66
- دوری از بخل 66
- اشاره 69
- 1. جانشین خداوند در زمین 70
- 2. انسان برتر از سایر مخلوقات 72
- 3. انسان امانت دار الهی 75
- 4. آفرینش هستی برای انسان 76
- آسمان و رزق پاکیزه 77
- زمین و راه های آن 77
- شب و روز، ماه و خورشید و ستارگان 77
- دریا و منافع آن 78
- حیوانات 78
- باغها و درختان میوه 78
- اشاره 78
- 5. آیاتی که انسان را جدای از سایر مخلوقات قرار می دهد 79
- اشاره 81
- 1. خداوند و اداره شئون انسان (ربوبیت) 82
- تنها ولیّ و سرپرست انسان 86
- 2. ولایت و سرپرستی خداوند 86
- ممنوعیت پذیرش ولایت غیرخدا 91
- ولایت انبیا و امامان در طول ولایت خدا است 93
- اشاره 93
- 4. علم خداوند به مقدرات انسان 96
- مقدر کردن روزی برای همه موجودات 107
- مفهوم مقدر شدن روزی 109
- تفاوت انسان در رزق 110
- اشاره 110
- رزق مادی و رزق معنوی 110
- 7. خداوند و مالکیت جهان و انسان 114
- 8. مسئول بودن انسان در برابر خدا 114
- 9. حرکت انسان به سوی خدا 115
- 10. نیازمندی انسان و بی نیازی خدا 116
- 11. بندگی و عبودیت انسان 117
- اشاره 123
- 1. جمادات، نباتات و حیوانات 124
- 1-2. ویژگی های فرشتگان 127
- فرشتگان تسلیم محض هستند 127
- فرشتگان، موجودات گرامی و نیکوکار 127
- فرشتگان درجات متفاوت دارند 128
- در همه حال تسبیح گوی خدا هستند 129
- فرشتگان، کارگزاران و مأموران انجام فرامین خداوند 130
- اشاره 130
- ایمان به فرشتگان 132
- برتری انسان بر فرشتگان 132
- حفاظت از انسان و ثبت اعمال او 133
- ارتباط فرشتگان با انسان 133
- دعا و استغفار برای مؤمنان و لعن کفار 134
- یاری رساندن به مؤمنان 135
- قبض روح 136
- مأموران عذاب 137
- خوشامدگویی به مؤمنان 137
- برخی از مأموریتهای فرشتگان 137
- شفاعت 137
- رابط بین مُلک و ملکوت 138
- گاهی به صورت انسان ظاهر میشوند 139
- بشارت میدهند و با اولیای الهی سخن میگویند 139
- مسئول نزول وحی هستند 139
- اشاره 139
- دارای تشخیص حق از باطل و منطق و استدلال هستند 140
- 1-3. جن 140
- مقایسهی انسان و جن 140
- خلقت آنها قبل از خلقت انسان بوده 140
- از آتش آفریده شده اند 140
- اشاره 141
- مکلّف هستند 141
- از نعمت های زمین استفاده میکنند 141
- 2-3. شیطان 142
- 1-2-3. ویژگی های شیطان 142
- 2-2-3. شیطان و انسان 144
- 3-2-3. دشمنی شیطان با انسان 145
- 4-2-3. هشدارهای مکرر خداوند درباره شیطان 146
- 5-2-3. برنامه گامبهگام شیطان 147
- اشاره 149
- 1. دوبعدی بودن انسان 150
- 1-2. معانی روح در قرآن 154
- 3-2. دیدن رؤیا از نشانه های استقلال روح 155
- 2-2. انتساب روح انسان به خدا 155
- 1-3. مفهوم قلب 158
- 2-3. انواع قلب 159
- 3-3. حالات قلبی انسان 160
- 4-3. امراض قلبی انسان 161
- 4. عقل در قرآن 167
- 1-4. عقل و جهل 167
- آیات تکوینی و پدیده ها و نظم جهان 173
- قرآن 173
- 4-4. موارد دعوت قرآن به تعقل و تفکر 173
- داستان های حکمت آموز 174
- سرگذشت پیشینیان 174
- ترجیحدادن آخرت بر دنیا 174
- رعایت ادب و اخلاق 175
- عمل به کتاب خدا و امانت دار بودن نسبت به آن 175
- اشاره 176
- رویگردانی از دین بی خردی است 176
- اشاره 183
- 1. کاربرد فطرت در قرآن 184
- 2. ویژگی های امور فطری 186
- 3. غبار گرفتن فطرت 187
- 4. مفهوم «شاکله» در قرآن 189
- 5. ستایش ها و نکوهش های قرآن درباره انسان 190
- 1-5. ستایش های قرآن 190
- ویژگی های منحصر به فرد انسان و برتری او بر سایر مخلوقات 190
- برخورداری از کرامت 191
- قابلیت پذیرش امانت الهی 191
- برخورداری از فطرت الهی 192
- قابلیت فراگیری علوم و اسرار هستی 192
- قابلیت جانشینی خداوند 193
- اشاره 193
- انسان در برابر خدا مغرور است 194
- انسان ها همه در زیانند. 194
- انسان پیوسته در زیان است 194
- انسان بسیار ستمگر و نادان است 194
- انسان طغیان گر و کفران پیشه است 195
- انسان عجول و کم ظرفیت است 195
- انسان حریص و بخیل است 196
- انسان ضعیف است 196
- اشاره 197
- پندپذیری انسان اندک است 197
- انسان بسیار جدال کننده است 197
- اشاره 201
- 1. اختیار 202
- اول: انسان در انتخاب مسیر زندگی مختار است 203
- قرآن و اختیار انسان 203
- دوم: خدا به اجبار هدایت نمی کند 205
- سوم: ارسال پیامبران و انزال کتب آسمانی 206
- چهارم: بشارت به کارهای نیک و نکوهش نسبت به کارهای بد 206
- ششم: پاداش و عقوبت انسان 207
- هفتم: تغییر سرنوشت دست خود انسان است 207
- پنجم: انسان با عمل اختیاری اش مورد آزمایش قرار می گیرد 207
- هشتم: پشیمانی انسان در قیامت 208
- نهم: آیاتی که انسان را به تغییر سرنوشتش امر می کند 208
- دهم: حکمت اختلاف مردم 209
- یازدهم. نقش محیط در اراده انسان 210
- دوازدهم: خدا کسی را گمراه نمی کند 214
- اشاره 215
- سیزدهم: اراده انسان مطلق و تمام کننده نیست 215
- 2. قدرت انسان 217
- اشاره 222
- 1-2. حیات دنیوی 227
- 2. مراحل حیات 227
- دوم: نعمت های دنیا برای انسان است 227
- 1-1-2. ویژگی های زندگی دنیا 227
- اول: دنیا جای عمل است 227
- چهارم: دنیا بازار و انسان تاجر است 229
- پنجم: شاهدان اعمال انسان 235
- اشاره 236
- هفتم: زندگی دنیا با مرگ پایان می پذیرد 236
- هشتم: زندگی ادامه دارد 236
- 2-1-2. آفات زندگی دنیا 238
- اول: دنیاطلبی 238
- دوم: زندگی دنیا بازیچه است 242
- چهارم: زندگی دنیا، مایه ی غرور و اغفال 245
- پنجم: مال و فرزند هم جلوه های زندگی دنیا و هم وسیله عذاب 245
- ششم: دنیا برای هیچکس گُل نمی شود 247
- 2-2. حیات برزخی 248
- هفتم: دنیا مانند گیاه بیریشه است 248
- اشاره 248
- مقایسه دنیا و آخرت 251
- 3-2. حیات ابدی 251
- حیات اخروی، حقیقی و جاودانه است 253
- حیات ابدی، روحانی و جسمانی است 254
- در آخرت، نتیجه اعمال خود را می بینیم 254
- شخصیت اخروی، بازتابی از شخصیت دنیوی است 257
- در زندگی اخروی جای جبران و عذرخواهی نیست 259
علاوه بر تصریح خداوند به آفرینش هستی برای انسان، در آیات متعددی از قرآن
پس از ذکر موردی نعمت ها، بلافاصله تأکید می کند که اینها برای انسان آفریده شده است:
زمین و راه های آن
« الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْ ضَ مَهْدًا وَسَلَکَ لَکُمْ فِیهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَ جْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّیٰ». (طه/ 53)
خدایی که زمین را برای شما بستر آسایش قرار داد و راه هایی را در آن برای شما ایجاد کرد و از آسمان آبی فرستاد، پس به واسطه ی آن، انواع زوج های گوناگون گیاهان را (از خاک) بیرون آوردیم.
« وَمَا ذَرَ أَ لَکُمْ فِی الْأَرْ ضِ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَهً لِقَوْمٍ یَذَّکَّرُ ونَ ». (نحل/ 13) و (همچنین) آنچه را در زمین با رنگ های گوناگون برای شما پدید آورد. البتّه در این آفریده ها برای پندگیران عبرت و نشانه ای روشن است.
آسمان و رزق پاکیزه
« اللَّ-هُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْ ضَ قَرَ ارً ا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَصَوَّرَ کُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَ کُمْ وَرَ زَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ ذَٰلِکُمُ اللَّ-هُ رَ بُّکُمْ فَتَبَارَ کَ اللَّ-هُ رَ بُّ الْعَالَمِینَ ». (غافر/ 64)
خداوند کسی است که زمین را محل استقرار شما و آسمان را سر پناه قرار داد و شما را نقشبندی کرد، پس صورت های شما را نیکو نمود و از پاکیزه ها به شما روزی داد، این است خدایی که پروردگار شماست، پس پر برکت و بلند مرتبه است خدایی که پروردگار جهانیان است.
شب و روز، ماه و خورشید و ستارگان
« وَسَخَّرَ لَکُمُ اللَّیْلَ وَالنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومُ مُسَخَّرَ اتٌ بِأَمْرِ هِ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ ». (نحل/ 12)