پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 125

174 . حسن بن محمد بن عمران

174 . حسن بن محمد بن عمران(1)

در رجال کشی در بحث خود از زکریا بن آدم اشعری، روایتی از حضرت جواد علیه السلام آمده است که در پایان این روایت نام حسن بن محمد بن عمران دیده می شود. لذا وی از معاصران آن حضرت (220 - 195 ه . ق.) می باشد. روایت از محمد بن اسحاق و حسن بن محمد می باشد: سه ماه پس از وفات زکریا، بین راه حج، نامه ای از حضرت امام جواد علیه السلام به دستمان رسید. در آن نامه به مقامات بلند زکریا اشاره شده و حضرت فرموده بود:

«تو وصیّ زکریا را ذکر کرده بودی و از نظر ما در مورد او بی اطلاعی؛ ولی ما او را بیش از آن چه تو وصف کرده ای می شناسیم. در پایان روایت کشی آمده است: یعنی الحسن بن محمد بن عمران»:

«و ذکرت الرجل الموصی الیه، ولم تعرف فیه رأینا، و عندنا من المعرفه به اکثر مما وصفت، یعنی الحسن بن محمد بن عمران(2).

وحید بهبهانی و برخی دیگر از دانشمندان(3) احتمال داده اند که حسن بن محمد بن عمران همان «الموصی الیه» و وی وصی زکریا باشد به لحاظ این که زکریا بن آدم وکیل معصوم علیه السلام بود، ظاهرا وصایت را در مسائل مربوط به وکالت امام علیه السلام دانسته و احتمال استفاده وثاقت حسن بن محمد را از روایت مطرح نموده اند. وحید بهبهانی می گوید: امضای وکیل، امضای امام علیه السلام است. ائمه علیهم السلام، فاسق را وکیل خود قرار نمی دهند. به همین دلیل، وکلای ائمه علیهم السلام افراد ثقه را وصی خود قرار می دهند(4). ولی برخی استفاده عدالت یا وثاقت را از وکالت ائمه علیهم السلام صحیح ندانسته علاوه بر آن روایت مورد بحث را ضعیف

1- 1 وی همراه با سایر اولاد عمران اشعری، در قسمت اشعریان الجامع فی الرجال ذکر شده است. (ج 2، ص 449).
2- 2. اختیار معرفه الرجال، ص 595، ش 1114.
3- 3. همانند سید موسی زنجانی در: الجامع فی الرجال، ج 2، ص 449 و استاد علی اکبر غفاری.
4- 4. معجم رجال الحدیث، ج 5، ص 129، به نقل از وحید بهبهانی.