پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 137

اضافه می کند که وی صاحب کتابی است که در آن سخنان امام رضا علیه السلام را در مورد فرق بین «آل» و «امه» جمع آوری نموده است. صدوق نیز طریق خودش را به ریان بن صلت ذکر نموده(1)، که بیانگر استفاده وی از کتاب ریان در تألیف من لا یحضر بوده است. علامه در خلاصه، طریق مزبور را «حسن» می داند(2).

183 . زکریا بن آدم اشعری

183 . زکریا بن آدم اشعری

ابو یحیی(3) زکریا بن آدم عبدالله بن سعد اشعری قمی، از اصحاب امام صادق، حضرت کاظم، حضرت رضا و امام جواد (علیهم السلام) بود و در زمان امام حضرت جواد علیه السلام(220 - 202 ه . ق.) از دنیا رفت(4). وی بخشی از نیمه اول قرن دوم، تمامی نیمه دوم آن و قسمتی از نیمه نخستین قرن سوم را درک نموده است. شیخ، او را با نام «زکریا بن آدم القمی» در باب اصحاب الصادق، الرضا و الجواد علیهم السلام ذکر نموده(5) و سروی در معالم العلماء تصریح می نماید که وی از اصحاب حضرت کاظم علیه السلام می باشد(6). او از اصحاب خاص حضرت رضا علیه السلام و صاحب منزلت، پیش آن حضرت بود(7). صدوق وی را «صاحب» آن حضرت می داند(8).

در روایتی از رجال کشی آمده است که پس از مرگ ابوجریر(9)، وی از ابتدای شب تا طلوع فجر، هم صحبت آن حضرت علیه السلام بود(10). بنابر نقل علامه، در سفر حجی از مدینه، وی همراه آن حضرت بود: «و حج الرضا علیه السلام سنه من المدینه

1- 1. من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 19. (المشیخه)
2- 2. رجال العلامه الحلی، ص 277.
3- 3. اختیار معرفه الرجال ص 596، ح 1115.
4- 4. همان، ص 595، ح 1114. (با استفاده از غیبت شیخ، ص 211). قبر وی در قم و در قبرستان شیخان، زیارتگاه مردم است.
5- 5. رجال الطوسی، ص 200، ش 77؛ ص 377، ش 4؛ ص 401، ش 1.
6- 6. معالم العلماء، ص 53، ح 349.
7- 7. رجال النجاشی، ص 174، ش 458.
8- 8. من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 69. (المشیخه)
9- 9. ر.ک همین نوشتار، ص 204.
10- 10. اختیار معرفه الرجال، ص 616، ح 1150.