پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 182

سال 17 ه . ق.، والی بصره شد. عثمان نیزاو را ابقا نمود؛ ولی مدتی بعد او را عزل کرد و وی به کوفه رفت. بنا به درخواست مردم، عثمان او را والی کوفه کرد. امیرالمؤمنین علیه السلام پس از رسیدن به خلافت او را عزل کرد(1). او روزی نزد معاویه رفت با عنوان «امین الله» بر او سلام کرد. وقتی که او خارج شد، معاویه گفت: این شیخ آمده بود که بدو امارت بسپارم؛ ولی به خدا نخواهم کرد: «قدم الشیخ لاُوَلّیه و الله لااُولیه(2).»

عمر در سال 19 ه . ق.، عیاض الاشعری را به فتح جزیره(3) فرستاد. ابوموسی از جانب او به نصیبین رفت و آن جا را فتح نمود. او در فتح اهواز، شوشتر، اصفهان و قم شرکت داشت(4). می گویند: او اسلام را به مردم اصفهان عرضه نمود؛ ولی آن ها از پذیرش آن خودداری نمودند.(5) وی در جریان جنگ صفین از حکمین بود(6). ابن سعد در طبقات، او را از مفتیان مدینه _ که اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله بدو اقتدا می نمودند _ دانسته است(7). ابن حجر می گوید: او اهل بصره را تعلیم داد و به آن ها فقه آموخت(8).

وی بسیار نیکو قرآن تلاوت می نمود. و از پیامبر صلی الله علیه و آله رسیده است:

«لقد اُوتی هذا مزمارا من مزامیر آل داود(9)».

ابن المدینی او را یکی از چهار قاضی امت اسلام می داند(10).

ابوموسی از پیامبر صلی الله علیه و آله ، علی علیه السلام، ابوبکر، عمر، ابن عباس، اُبی ابن کعب، عمار بن یاسر و معاذبن جبل روایت نموده است. راویان او عبارتند از:

1- 1. الکامل فی التاریخ، ج 2، ص 540 / اسدالغابه، ج 3، ص 246. در تهذیب، التهذیب، ج 5، ص 362، آمده که وی از جانب عمر، والی کوفه بود.
2- 2. الکامل فی التاریخ، ج 4، ص 12.
3- 3. جزیره اَقُور، منطقه ای بین دجله و فرات، در نزدیکی شام، شامل دیار مضر و دیار بکر است و در آن شهرهایی چون: حرّان، رها، رَقّه، راس العین، سِنْجار، موصل و نصیبین قرار دارد. (معجم البلدان، ج 2، ص 134).
4- 4. الجرح و التعدیل، ج 8، ص 312، ج 9، ص 458 / تاریخ قم، ص 260.
5- 5. الطبقات الکبری، ج 4، ص 110.
6- 6. ر.ک انساب الاشراف، ج 2، ص 343 به بعد.
7- 7. الطبقات الکبری، ج 2، ص 345.
8- 8. تهذیب التهذیب، ج 5، ص 625.
9- 9. تهذیب التهذیب، ج 5، ص 625 / الطبقات الکبری، ج 4، ص 107 - 108. مزامیر داود: ما کان یترنم به من الاناشید و الادعیه. (المعجم الوسیط، ج1، ص 400).
10- 10. تهذیب التهذیب، ج 5، ص 625.