پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 188

و تهذیبین نیز روایاتی از علی بن اسحاق بن سعد دیده می شود.(1)با ملاحظه تاریخ وفات برقی (274 یا 280 ه . ق.)، ابن اسحاق الاشعری از محدثان سده سوم هجری محسوب می شود. علی بن اسحاق از یونس بن عبدالرحمن و موسی بن خزرج روایت کرده است. احمد برقی، احمد بن حسین، شاذان (پدر فضل)، محمد بن علی بن محبوب، علی بن ابراهیم و محمد بن عبدالجبار (و در نسخه ای، با واسطه ابوفضل) از راویان او به شمار می آیند(2).

234 . علی بن اسماعیل

اشاره

234 . علی بن اسماعیل(3)

علی بن اسماعیل، ابوالحسن الاشعری، متکلم مشهور و مؤسس مذهب اشعریه، در سال 260 ه . ق. دیده به جهان گشود ودر حدود سال 330 ه . ق. در بغداد از دنیا رفت ودر همان شهر به خاک سپرده شد(4).

از زهدش سخن گفته شده به این که مخارج سالیانه زندگیش از 17 درهم تجاوز نمی نموده(5) و از تقوایش به این که 20 سال با وضوی نماز عشا، نماز صبح را می خواند و از اجتهاد خویش نمی گفت(6).

او از حافظه و هوش بسیار بالایی برخوردار بود. او در ابتدا، معتزلی بود و بر طبق آن مذهب کتاب می نگاشت؛ ولی پس از مدتی از آن متنفّر شد و مردم را مخاطب ساخت و از اعتزال اعلام برائت و به در گاه خدا توبه نمود(7).

1- 1. الکافی، ج 1، ص /487 / التهذیب، ج 3، ص 210، 213 / الاستبصار، ج 1، ص 229.
2- 2. اختیار معرفه الرجال، ص 228، ش 408/ معجم رجال الحدیث، ج 11، ص 271 / جامع الرواه، ج 1، ص 577.
3- 3. علی بن اسماعیل بن اسحاق بن سالم بن اسماعیل بن عبد الله بن موسی بن بلال بن ابی برده بن ابی موسی الاشعری. (تاریخ بغداد، ج 11، ص 346، ش 6189).
4- 4. در تاریخ ولادت و وفاتش اختلاف وجود دارد. ولادتش را در سال 270 ه . ق. نیز گفته اند. در تاریخ وفاتش، بعد از سال 320 ه . ق. تا بعد از 330 ه . ق. سخن گفته شده است. خطیب، وفات وی را در سال سیصد و سی و اندی می داند. (ر. ک: تاریخ بغداد، ج 11، ص 346 / سیر اعلام النبلاء، ج 15، ص 85، 86/ الانساب، ص 39 / اللباب، ج 1، ص 65).
5- 5. تاریخ بغداد، ج 11، ص 347.
6- 6.مذاهب الاسلامیین،ص 504؛ به نقل از: ابن عساکر در تبیین کذب المفتری، ص 141.
7- 7.سیر اعلام النبلاء، ج 15، ص 86.