گوهر وزین صفحه 9

معنی (نفی معانی و صفات از خداوند) این است که صفات خدا مغایر با ذاتش نیست، عین ذات اوست، بلکه مرجع صفات ثبوتیه سلبیه است مثلاً معنای «قادر» یعنی عاجز نیست و معنی «عالم» این است که جاهل نیست.

کیفیت و چگونگی افعال(15) بندگان خدا

درباره افعال بندگان خدا ما معتقدیم که برخی از افعال بندگان همچون لرزش دست فرد رعشه دار، خود به خود و بعضی بدون اراده است، مثل کاری که از فرد خواب یا مبتلا به فراموشی سر زند. و برخی دیگر ناشی از اراده و اختیار آدمی است مانند خوردن، نوشیدن، خواندن نماز و راه رفتن و چیزهای دیگر.

و در خصوص اعمال اختیاری معتقدیم که این گونه کارها ناشی از انسان و در او فاعل مختار به اراده خود می‌باشد و حضرت حقّ ما را در انجام آنها مجبور نمی‌کند، بلی، خداوند می‌تواند بندگان خود را از پیش آمدهای اختیاری باز دارد ولی در بشر نیروی انجام این کارها را قرار داده و راه راست را به ما نمایانده و پیمودنش را از ما خواسته است چنانکه ما را از گمراهی خطاکاری آگاهی داده است و عصیان و سرکشی بر اثر سوء اختیار خود بندگان است و تبعیت از دستورهای خداوندی موجب سعادت هر دو جهان خواهد شد.

و خداوند حمید در قرآن مجید فرموده است: «وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَیْنِ» (16).

دلیل بر این که انسان در انجام شماری از فعال غیر مختار نیست، این است که در صورتی که این افعال مخلوق خداوند باشد و انسان در انجام آن‌ها فاقد اراده و اختیار بوده در این فرض مستحق ثواب و عقاب یا پاداش و سزای کرده‌های خود نمی‌شد و عقل سلیم تفاوت بین لرزش فرد رعشه دار و تکان اختیاری دست را درک می‌کند.

عدل

یعنی آفریدگار جهان منّزه و مبّری است از انجام عمل قبیح و اخلال به واجب و کوتاهی در انجام آنچه لازم است.

مثال فعل قبیح عبارت است از ظلم، دروغ، تکلیف بندگان بر کارهایی که فوق طاقت آن‌ها است مثال واجب هم‌چون دادخواهی مظلوم از ستمگر.

دلیل بر دوری آفریدگار از انجام عمل قبیح و اخلال به واجب آن است که پروردگار بی‌نیاز از کار قبیح است و از بیداد و بیدادگری و سایر زشتی‌ها به بدی یاد فرموده و ذات مقدّس خویش را از این گونه صفات منّزه داشته و فرموده است: «إِنَّ اللَّهَ لایَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَلکِنَّ النّاسَ اَنْفُسَهُم یَظْلِمُون».(17)