شیعه‌شناسی صفحه 122

2- علامه طباطبایی، المیزان، ج 6، صص 332-328 و الذریعه، ج 25، صص 92-69.
3- سعدی، بوستان، در نیایش خداوند.
4- دیوان خواجوی کرمانی، به اهتمام احمد سهیلی خوانساری.
5- و یا سراسر جمله عالم پر زنانند

زنی چون فاطمه خیر النسا کو

سراسر جمله عالم پر شهیدست

شهیدی چون حسین کربلا کو

سنایی، دیوان اشعار، قصاید

4ـ مولانا خالد نقشبندی که پیروان بسیاری در جهان اسلام دارد در ضمن سفری که به مشهدالرضا علیه‌السلام دارد توسل به امام جسته است:

جانا به شاه مسند لولاک که از شرف

بر تارک شهان اولوالعزم افسر است

آنگه به حق آن که بر اوراق روزگار

بابی ز دفتر هنرش باب خیبرست

5ـ شیخ رضا طالبانی:

یارب به کرامات رسول و ثقلین

یا رب به قضا کننده بدر و حنین

عصیان مرا دو حصه کن در عرفات

نیمی به حسن ببخش و نیمی به حسین

ج ـ توسل جستن به حق و مقام معصومین:

آیا توسل جستن به این معنی که بگوییم خداوند به حق یا به جاه و مقام رسول‌اللّه یا ائمه علیهم‌السلام ما را ببخش درست است؟

الف) قول به کراهت: بعضی‌ها می‌گویند این کار مکروه است و حنفیان از امام ابوحنیفه نقل کرده‌اند که وی گفته: من از به کار بردن به حق پیامبر و به حق اولیاء، کراهت دارم، چون اینها حقی به گردن خداوند ندارند. (1)

در پاسخ به این سخن برخی علمای حنفی پاسخ داده‌اند که حق اینجا بر دو نوع است یکی حق وجوبی که این فرض باطل است یعنی هیچ موجودی بر خداوند حق وجوبی ندارد. ولی حق دیگری است که خداوند خود فرض کرده چنان که فرمود: «و کذلک حَقا عَلینا نُنْجی المومنین» (2) و لذا از این منظر اشکالی ندارد. ابن تیمیه با استناد به سخن ابوحنیفه این کراهت را کراهت تحریفی دانسته در صورتی که بنابر نظر علمای حنفی کراهت در مسائل اعتقادی کراهت تنزیهی می‌باشد. به هر روی بر فرض صدق، این مدعی فقط برای پیروان این عقیده واجب الطاعه است، نه سایر مسلمانان و این به شرطی است که جمهور و یا قاطبه علمای این مذهب بر آن اجماع داشته باشند که در عالم واقع خلاف آنرا مشاهده می‌کنیم.

ب) دلیل دوم که در راستای نظریه کراهت آورده‌اند عدم توسل به اصحاب در زمان حیاتشان می‌باشد یعنی اصحاب خدا را به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم به جهت توسل قسم نداده‌اند. در پاسخ این اشکال و اعتقاد باید گفت که: اولاً در برخی روایات آمده که ما به خدا توسل

1- الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ج 7، ص 263.
2- سوره یونس / آیه 103.