شیعه‌شناسی صفحه 136

متعصبین همه تقصیرها را متوجه ابن علقمی شیعه کردند، در صورتی که کار لشکر و ارتش در دست ابن‌علقمی نبود، بلکه برعهده شرابی بود.

حتی اگر این مسئله درست باشد که ابن علقمی متوسل به بیگانگان شده باز عامل اصلی آن اختلافات و تفرقه‌افکنی‌ها و فسادهای فراوان و ظلم و ستم بی‌حد خلیفه و پسرش و درباریان بوده است.

و از آنجا که خواجه نصیرالدین طوسی با علم و درایت فراوانی که داشت وزارت اقتصاد و دارایی هلاکوخان را پذیرفت تا به کنترل مظالم آنان بپردازد و به جمع‌آوری کتاب‌های به غارت رفته، و علمای متواری شده همت گمارد، او را متهم کردند که کشتن خلیفه و سقوط خلافت به راهنمایی او بوده است. ابن تیمیه در مجموعه الرسائل خود می‌نویسد:

«مغولان با کمک ملحدان [اسماعیلی] و کارگردانی نصیرالدین طوسی بر کشورهای اسلامی یورش بردند، او بود که دستور کشتن خلیفه و از میان بردن حکومت وی را صادر کرد». (1)

دکتر عبدالهادی حائری که در این باره با منابع دست اول تحقیق شایسته‌ای به عمل آورده می‌نویسد: ما در این زمینه نمی‌توانیم بیش از چند ماخذ را مورد توجه قرار دهیم، یکی از آنها طبقات ناصری است که از سوی منهاج سراج جوزجانی در سال 658 ه . ق یعنی چند ماه پس از سقوط بغداد نوشته شده است. جوزجانی بارها پیرامون خلیفه وقت المستعصم، سخنانی ستایشگرانه آورده ولی هرگز هجوم مغولان به بغداد را به طوسی پیوند نداده است.

کتاب دیگر تاریخ مختصر الدول ابن العبری (624-681 ه . ق) می‌باشد، این ماخذ دست یکم بخش کوتاه و فشرده پیرامون خواجه نصیر طوسی دربر دارد ولی هرگز از اینکه خواجه نصیر نقشی در فتح بغداد داشته است سخنی به میان نمی‌آورد.

سومین منبع مهم در این زمینه الحوادث الجامعه ابن القوطی است که تاریخ نگارش آن به 657 ه . ق یکسال پس از فتح بغداد برمی‌گردد، وی ضمن سخن از سقوط بغداد و کشته شدن خلیفه آنرا به طوسی نسبت نمی‌دهد.

سرانجام باید از نوشته‌های خود طوسی در این زمینه یاد کنیم: وی درباره یورش