شیعه‌شناسی صفحه 146

اثر می‌گذارد و بعد تبدیل به خبر متواتر می‌شود و برخی با آن بزرگ شده و حتی وقتی به درجاتی از علم رسیدند همان شنیده‌های دوران کودکی را تکرار و مستدل می‌سازند و آن شایعات بی‌اساس را در کتاب خود می‌آورند و پس از مدتی همین کتاب برای برخی مقدس و غیر قابل خدشه می‌شود. و بسیاری مصداق این آیه می‌گردند که اتخذوا احبارهم و رهبانهم اربابا من دون اللّه و مصداق حϙʘˠنبوی می‌شوند که کورکورانه از حلال و حرام‌های علمای خود اطلاعت می‌کنند.

6ـ حتی اگر شایعات قرون گذشته در مورد دست داشتن خواجه نصیر در سقوط بغداد حقیقت داشته باشد، نباید آنرا به مردم حال حاضر تسری دهیم و با نبش قبور کتب تفرقه‌انگیز مسلمانان امروز را که هیچ دخالتی در گذشته تاریخ نداشته‌اند، به جان هم اندازیم.

7ـ همواره دو عامل اساسی نقش مهمی در تفرقه و تخاصم مسلمانان داشته است. یکی بی‌اطلاعی و جهالت مسلمان از یکدیگر و دیگری سیاست‌های تفرقه‌انگیز.

8ـ اغلب مواردی را که به عنوان مشترکات فقه شیعه و یهود و یا حماقت‌هایی را که به شیعه نسبت داده شده کاملاً خلاف واقع و دارای جوابهای نقضی است.

9ـ یکی از اشکالات مهم افراط‌گران مذاهب، جزیی‌بینی و کلی‌گویی و حساب دسته‌ای منحرف را به پای همه گذاشتن است چنانکه در کتاب منهاج السنه اشتباهات فرقه غلاة اسماعیلی و نصیری را به حساب کلی شیعه گذاشته و متقابلاً بعضی از تندروان شیعه کار وهابیان افراطی را به حساب کل اهل سنت می‌گذارند.

10ـ علمای اصولی شیعه از قرن سیزدهم نهضتی علمی علیه اخباریان کردند و آنها را کنار زدند و در نتیجه آن همه فاصله عمیق میان شیعه و سنی را کاهش دادند، ولی وهابیان افراطی، همچنان شیعیان امروز را همان شیعیان اخباری و اسماعیلی، و نصیری می‌پندارند و حاضر نیستند سخنی غیر از سخنان ابن تیمیه و محمدبن عبدالوهاب را بپذیرند گویی که این دو پیامبراند.