آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 123

بنابراین دین و مذهب مجموعه ای از «علم و عمل» می باشد.

دین حقیقی همان اسلام است؛ «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ»(1) «اسلام» و «ایمان» دو کلمه مترادفند یعنی هر دو اشاره به یک حقیقت است و اساس آن را سه اصل تشکیل می دهد: توحید، نبوّت، معاد؛ روی این زمینه اگر کسی یکی از این اصول سه گانه را انکار نماید نه مسلمان است و نه مؤمن، و اگر به یگانگی خدا ونبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله و روز رستاخیز ایمان داشت مسلمان حقیقی است

«مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ»(2)

چنین کسی مشمول تمام «حقوق اسلامی» خواهد بود و جان و مال و حیثیت او محترم است.

گاهی نیز «اسلام» و «ایمان» بر یک معنای دقیقتر و محدودتر اطلاق می گردد و آن عبارت است از اصول سه گانه بالا به اضافه یک اصل دیگر یعنی «عمل» به اصول دستورات اسلام و آن پنج موضوع است: نماز، روزه، زکات، حج، جهاد و اینکه می گویند: ایمان عبارت است از «اعتقاد به قلب، اقرار به زبان، عمل به ارکان» ناظر به این معنا می باشد،

«من آمن باللَّه ورسوله وعمل صالحاً»

.(3)

بنابراین هرجای قرآن مجید تنها به ذکر ایمان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله و روز جزا اکتفا شده باشد ناظر به معنای اوّل است، و هر مورد «عمل صالح» به آن اضافه شده ناظر به معنای دوم می باشد.(4)

1- سوره آل عمران، آیه 19
2- البتّه این جمله عین آیه قرآن مجید نیست ولی مضمون آن از آیات استفاده می شود
3- این عبارت نیز مانند عبارت بالا مضمون آیات شریفه قرآن است نه عین آیه
4- گاهی« اسلام» بر معنای دیگری نیز اطلاق می گردد و آن عبارت است از تسلیم در برابر قوانین و مقررات و حقایق اسلام که معمولًا نشانه آن همان گفتن شهادتین( گواهی به یگانگی خدا و گواهی به نبوّت پیامبر صلی الله علیه و آله) است، افرادی که به این ترتیب اظهار اسلام کنند مشمول یک سلسله احکام اسلامی که مربوط به وضع اجتماعی مسلمانان است خواهند بود ولی اگر در باطن معتقد نباشند هیچ گونه نتیجه ای در آخرت از این اظهار ایمان خود نخواهد گرفت و در واقع جزء منافقان محسوب می شوند اما« ایمان» در برابر اسلام به این معنا، عبارت از همان عقیده باطنی به حقّانیّت اسلام است نه تنها اظهار اسلام صوری؛ ممکن است آیه شریفه« قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا ...» نیز اشاره به همین معنا می باشد