آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 161

«عموماً» و در اختیار جمعی از خواص اصحابش که شبانه روز در اطراف وجود او حلقه زده بودند، «خصوصاً» می گذارد تا آنها هم این احکام را به دیگران برسانند وظیفه تبلیغ را انجام دهند: «لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً»؛ تا بر مردم گواه باشید و پیامبر هم بر شما گواه باشد».(1)

ولی قسمت قابل توجهی از این احکام باقی ماند که موجباتی برای ابلاغ آن در زمان پیامبر پیش نیآمد، یا واقعاً مورد ابتلا و نیاز مردم آن زمان نبود، و یا مصالحی ایجاب می کرد که از نشر آنها در آن زمان خودداری شود، خلاصه مصلحت ایجاب می کرد که به اقتضای احتیاجات و وضع محیط، این احکام تدریجاً نشر داده شود، این امور سبب شد که قسمت قابل توجهی از آنها ابلاغ و قسمت دیگری در آن عصر دست نخورده باقی بماند.

ولی پیغمبر اسلام صلی الله علیه و آله تمام این احکام را نزد اوصیای خود (ائمه معصومین علیهم السلام) به ودیعت نهاد تا آنها در فرصت های مناسب، و بر طبق مصالح و نیازمندیها، تدریجاً آنها را به مردم ابلاغ نمایند.

چه بسیار از «عمومات» یا «اطلاقاتی» که دارای «مخصص» و «مقید» بوده و در زمان پیغمبر مخصص و مقید آن به واسطه عدم ایجاب مصلحت بیان نشده بود و اوصیای پیغمبر (ائمه اهل بیت علیهم السلام) آن را بیان کردند، و چه بسا مجملاتی که آنها در موقع لزوم روشن ساختند، این از یک طرف.

از طرف دیگر: اصحاب و یاران پیامبر صلی الله علیه و آله در فهم کلمات او با هم مختلف بودند، زیرا فهم و استعداد آنها با هم تفاوت بسیار داشت، و بدیهی است هر کدام به قدر فهم و استعداد خود از آن دریای بیکران علم و دانش استفاده می کرد خداوند می فرماید: «أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِیَهٌ بِقَدَرِهَا»(2)؛ (خداوند) از