آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 169

مرجعیت تقلید علاوه بر مسأله اجتهاد، شرایط دیگری دارد که از همه مهمتر ملکه «عدالت» است.

ملکه عدالت یعنی یک حالت خدا ترسیِ باطنی که انسان را از ارتکاب گناه باز دارد و به انجام وظایف و قیام به واجبات دعوت نماید. این حالت خداترسی مراتب و درجات مختلفی دارد که عالیترین و ریشه دارترین مرحله آن مرحله «عصمت» است که از شرایط مقام «نبوّت و امامت» می باشد.

*** البتّه در مسائل ضروری و مسلّم دینی که بر همه آشکار و روشن است (مانند واجب بودن نماز و حرام بودن ربا و امثال آنها) اجتهاد و تقلید موضوعیت ندارد، همچنین در مسائل مربوط به اصول عقاید دینی (مانند توحید و نبوّت و معاد) نیز تقلید جایز نیست، بلکه باید هر کس این مسائل را به فراخور حال خود از روی دلایل قطعی فرا گیرد، زیرا این گونه مسائل تکالیف علمی و واجبات اعتقادی است که باید هر کس شخصاً آنها را از روی مدرک به طور قطع و یقین (اگر چه این مدارک ساده باشد) دریابد، نه ظن و گمان در آن کافی است و نه تبعیت و تقلید از دیگری.

ولی در مسائل فرعیه هم اجتهاد صحیح است، و هم تقلید؛ یعنی برای کسانی که قدرت استنباط دارند اجتهاد و برای کسانی که به اندازه کافی مایه علمی ندارند تقلید.

موضوعی که در خاتمه این بحث تذکر آن نیز لازم به نظر می رسد اینکه وظایف و اعمالی که مکلفین انجام می دهند و باید احکام آنها را از روی اجتهاد یا تقلید بدانند از دو صورت خارج نیست:

1. عبادات: وظایفی است که هدف آن تقویت رابطه بنده با خداست و لذا صحّت آن همواره مشروط به «قصد قربت» می باشد، عبادات بر دو قسم است:

عبادات بدنی مانند نماز و روزه، و عبادات مالی مانند زکات و خمس.