آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 177

زکات فطره (1)، یکی از اقسام زکات، است که بر هر انسان بالغ و عاقل و متمکنی لازم است که در عید فطر از طرف خود و تمام کسانی که نفقه او را می خورند، اعم از کوچک و بزرگ، بپردازند. مقدار زکات فطره برای هر نفر یک صاع (قریب یک من تبریز) و جنس آن از قوت غالب مردم مانند «گندم و جو و خرما» و امثال اینهاست.

در اصول مسائل زکات فطره هیچ گونه اختلافی میان شیعه و اهل سنّت نیست.

4. خُمس

شیعه خمس را در هفت چیز واجب می داند:

1. غنایم جنگی 2. چیزی که به وسیله غواصی از دریا بیرون می آورند 3. گنجها و اموالی که در زیرزمین پیدا می شود 4. معادن 5. مال حلالی که با مال حرام مخلوط شده باشد 6. زمینی که مسلمان به کافر ذمی انتقال دهد 7. درآمد انواع کسبها.

اساس این بحث را آیه شریفه ذیل تشکیل می دهد: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِّنْ شَیْ ءٍ فَأَنَّ للَّهِ خُمُسَهُ»؛ بدانید هرگونه غنیمتی به دست آورید خمس آن برای خداست».(2) طبق این آیه خمس در هر نوع غنیمتی لازم است.(3)

1- زکات فطره که گاهی از آن به« زکات بدن» نیز تعبیر می شود در حقیقت یک نوع مالیات سرانه است که به نفع فقرا گرفته می شود، مسلمانان پس از یک ماه روزه داشتن که آن خود درسی از نوع دوستی و توجه به حال مستمندان اجتماع است، یک قدم عملی در این راه برداشته و تقریباً مقدار خوراک یکی دو روز خود را به مستمندان می دهند، این کار گرچه به ظاهر کوچک است ولی اگر یک حساب دقیق درباره کسانی که تمکن مالی برای پرداخت زکات فطره دارند بنماییم خواهیم دید که مقدار قابل توجهی از نیازمندیهای محرومان اجتماع در صورت عمل به این دستور تأمین خواهد شد
2- سوره انفال، آیه 41
3- غنیمت از نظر مفهوم لغوی یک معنای وسیع دارد که هر نوع درآمدی را که انسان به دست می آورد شامل می گردد و منحصر به غنایم جنگی نیست، در روایات اهل بیت علیهم السلام نیز به همین معنا تفسیر شده است، و به این ترتیب« خمس» به تمام درآمدها تعلق می گیرد و در حقیقت یک نوع« مالیات بر درآمد» اسلامی است که پس از صرف تمام هزینه های زندگی به مازاد درآمد یکساله تعلق می گیرد. درست است که آیه شریفه« وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ ...» در شمار آیات مربوط به جهاد در قرآن ذکر شده ولی بودن یک آیه در ردیف آیات مربوطه به یک موضوع، دلیل بر اتحاد مضمون آنها نمی شود، زیرا می دانیم آیات قرآن پشت سرهم و بدون فاصله نازل نگردیده، چه بسا یک آیه در یک روز درباره موضوعی نازل می گردید و آیه دیگر یک هفته بعد درباره موضوع دیگری. بنابراین اتحاد سیاق آیات نمی تواند دلیل بر اتحاد مضمون آنها گردد