کتابخانه بالقرآن

آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 184

صفحه 184

دو دستور بزرگ

به عقیده شیعه امر به معروف یا دعوت به سوی نیکیها و هدایت به سوی حق و فضیلت و نهی از منکر یا مبارزه با بدیها و گمراهیها، جزء مهمترین و عالیترین دستورات اسلامی است که عقل و شرع در لزوم آن هماهنگ هستند.(1)

1- بعضی از دانشمندان معتقدند که این دو دستور بزرگ اسلامی تنها جنبه« تعبدی» دارد و در لزوم آن از نظر دلیل عقل تردید کرده اند، زیرا معتقدند انجام کارهای خوب و ترک کارهای بد به حکم اجبار و الزام( که یکی از مراحل امر به معروف و نهی از منکر است) فضیلتی محسوب نمی شود که عقل حاکم به لزوم آن باشد یعنی اگر کسی به حکم اجبار دروغ نگوید و ظلم نکند و حقوق دیگران را ادا نماید فضیلتی برای او نیست. ولی این سخن صحیح نمی باشد زیرا: باید توجه داشت که کارهای نیک و بد معمولًا دارای دو جنبه است:« جنبه فردی» و« جنبه اجتماعی». مسأله فضیلت بودن عمل، مربوط به جنبه فردی آن است که در حال اجبار و الزام از بین می رود، ولی مصالح اجتماعی و جنبه های عمومی عمل در هر حال محفوظ است، ترک دروغ و ظلم و ادای حقوق دیگران اثر اجتماعی خود را در همه حال دارد خواه از روی اختیار و انگیزه معنوی و کمال اخلاقی سر بزند و یا از روی اجبار و اکراه، و از آنجا که مصلحت فرد نیز از مصلحت اجتماع جدا نیست، منافع آن به همان فرد نیز باز می گردد، بنابراین نباید تردید نمود که این دو دستور بزرگ که به منظور حفظ اجتماع و نظم آن تشریع شده پیش از آنکه جنبه شرعی داشته باشد، جنبه عقلانی دارد