آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 252

خاطر دوستی یا علاقه ای که به کسی دارد چیزی به او می بخشد) این را «هبه» می نمامند.

«هبه» نیز بر دو قسم است:

اوّل: «هبه معوضه» و آن مثل این است که کسی بگوید این لباس را به تو می بخشم، به شرط اینکه آن کتاب را به من ببخشی، او هم قبول کند. این نوع هبه عقد لازم است و از هیچ طرف قابل فسخ نیست، مگر اینکه هر دو طرف راضی به فسخ و بهم زدن عقد بشوند.

دوم: هبه جایزه که عوضی در برابر آن نیست.

در تمام اقسام هبه، قبض لازم است و بدون آن صحیح نخواهد بود هبه جایز را می توان حتی پس از قبض، فسخ کرد؛ یعنی صاحب مال می تواند مال خود را پس بگیرد، مگر در صورتی که طرف مقابل از خویشاوندان یا زوج یا زوجه باشد، یا اینکه اصل مال تلف گردد در این دو صورت فسخ ممکن نیست.

ولی هیچ نوع از انواع «صدقه» قابل فسخ نیست، و در آن هم قبض شرط است. بنابراین هنگامی که شخص «واقف»، صیغه وقف را جاری نمود و مثلًا گفت: «این خانه رابرای وقف بر فلان اشخاص کردم» و سپس آن را به متولی یا موقوف علیهم تحویل داد، یا در صورتی که خودش متولی باشد آن را به نیّت وقف قبض نمود، در این صورت، دیگر قابل بازگشت نیست و نمی توان آن را خرید و فروش و رهن و تقسیم و امثال آن نمود، خواه وقف خاص باشد، مانند:

وقف بر اولاد یا وقف عام باشد، مانند: وقف مدرسه برای محصلین یا کاروانسرا برای مسافرین و غیره.

فقط در پاره ای از موارد استثنایی که ضرورت شدیدی ایجاب کند، فروش وقف جایز است و قاعده کلی آن این است که: در دو صورت عین موقوفه را می توان فروخت.

نخست آنجایی که عین موقوفه به کلی خراب شود به طوری که منفعت قابل