آیین ما (اصل الشیعه) صفحه 270

طوری باشد که معمولًا منجر به قتل نمی شود ولی «تصادفاً» بدون اینکه او بخواهد و توجه داشته باشد منجر به قتل می گردد، این را «شبه قتل» گویند. اما منظور از «جنایت خطایی» این است که به هیچ وجه نه قصد «قتل» داشته باشد نه قصد «فعل» مثل اینکه کسی بخواهد پرنده ای را صید کند ناگهان به انسانی اصابت کند یا اینکه تفنگی را بلند کند و بدون توجه گلوله از آن خارج گشته و شخصی را به قتل برساند.

یکی از مصادیق روشن جنایت خطایی، جنایتی است که از آدم در خواب یا از روی سهو و بدون هیچ توجه سر بزند. اعمالی که از شخص «دیوانه» یا «بچه غیر ممیز» و همچنین «بچه ممیز» سر می زند نیز در حکم «خطا» است؛ زیرا فعل عمدی کودک نا بالغ نیز به حکم خطاست.

هرگاه کسی می خواست دیگری را بی جهت به قتل برساند ولی اتفاقاً به شخص دیگری که خون او هم محفوظ و محترم است اصابت کرد جنایت عمدی محسوب می گردد. ولی اگر می خواست شخص مستحق قتلی را به قتل برساند تصادفاً به دیگری اصابت نمود، شبه عمد محسوب خواهد شد.

این نکته نیز لازم به تذکر است که در موارد بالا هیچ فرقی میان «مباشرت» و «تسبیب» نیست، یعنی چه خود انسان شخصاً با دست خود جنایتی را مرتکب گردد یا اسبابی فراهم سازد که منجر به وقوع جنایت از دیگری شود (البتّه در صورتی که تسبیب طوری باشد که عمل را به شخص مسبب نسبت دهند).

همچنین فرقی میان «انفراد» و «اشتراک» نیست یعنی خواه یک نفر به تنهایی یا چند نفر به صورت مشترک جنایتی را انجام دهند، در هر صورت حرام، و شخص یا اشخاص مرتکب، مجازات می شوند.

اما از نظر حکم، قصاص فقط در مورد جنایت عمدی است، ولی خطا و شبه عمد تنها «دیه» دارد. و قصاص در صورتی است که جانی «عاقل» و «بالغ» باشد، بنابراین کودک نابالغ اگر چه ده ساله هم باشد قصاص نمی شود خواه جنایت