نور هدایت : در نقد کتاب آن گاه که صحابه را شناختم صفحه 51

می گیرد تا آنکه رسول خدا (ص) فرمود:

«فَلا اَراهُ یَخْلُصُ مِنْهُمْ اِلّا مِثلُ هَمَلِ النَّعَمِ» (1)؛ «نمی بینم کسی از آنها نجات یابد، مگر اندکی» .

اصحاب و سرپیچی از فرمان پیامبر (ص)

اما چطور ممکن است بیشتر اصحاب از فرمان پیامبر (ص) سرپیچی کنند و از ولایت امیرمؤمنان منحرف شوند؟

پاسخ آن را باید در مجموعه ای از عوامل جست وجو کرد، از جمله حب دنیا و جاه و مقام، نفاق، سستی ایمان، تسامح و تساهل، فرار از مناقشه های سیاسی، تسلیم شدن در برابر وضع حاکم، فریب خوردن عده ای به سبب ادعای بحران و حساسیت شرایط، سیاسی تلقی کردن مسئله حکومت در مقابل مسائل دین. البته مهم ترین عامل، حسد و کینه قریش از امیرمؤمنان (ع) بود که به سبب اجرای دستور الهی و کشته شدن بسیاری از بزرگان آنها به دست حضرت، ایجاد شده بود.

از جمله عوامل انحراف مردم این بود که بسیاری از صحابه، آن تعبدی که در احکام دیگر، همچون نماز و روزه داشتند، در مسائل سیاسی و حکومتی نداشتند. بنابراین پیوسته در این گونه موارد بر پیامبر اعتراض می کردند؛ مثل اعتراض «عُمر» در صلح حدیبیه (2)یا جریان روز پنجشنبه و مقاومت وی در نگاشتن وصیت پیامبر (ص) (3)یا اعتراض

بسیاری

1- صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل البخاری، ج٧، ص٢٠٨.
2- السیره الحلبیه، ج ٣، ص ١٩؛ صحیح البخاری، ج ٢، ص ٨١.
3- صحیح مسلم، ج ١١، ص ٩٠.