قرآن و نظام رشته ای جهان صفحه 65

و نمی توان گفت: «الملائکه المقرّبات» باید گفت: «الملائکه المقربّون» همان طور که در آیه 172 سورۀ نساء آمده است. و نیز «الملائکه باسطو ایدیهم» درست است و در قرآن آمده، اما «والملائکه باسطات ایدیهم» نادرست است. و نیز الملائکه مردفین» درست است و «الملائکه مردفات» غلط است. و «وتری الملائکه حافّین»(1) صحیح است اما «وتری الملائکه حافّات» صحیح نیست. «الملائکه مقترنین»(2) درست و «الملائکه مقترنات» نادرست است.

بنابر این: نه تنها آیه های مورد بحث ما جای اجرای قاعدۀ «جمع باعتبار جماعه» نیست، حتی در صورت تقدیر لفظ مؤنث لفظی الملائکه نیز جائی برای توجیه ندارد. و تفسیری که مفسرین از قول اشخاص غیر مسئول نقل کرده اند همگی نادرست است و مطابق قواعد ادبیات و زبان عرب نیست و از همه نادرست تر فراز کردن قاعده جماعه توسط مرحوم طباطبائی می باشد؛ مفسرین پیش از او دستکم احتیاط را رعایت کرده و قاعده مذکور را در این جا فراز نکرده اند.

موارد جواز که در بالا به شرح رفت نیز در قرآن نادر است.

فخررازی و اشتباه بزرگش

فخررازی و اشتباه بزرگش: گفته شد: مفسرین قدیم مثل قتاده، عکرمه، مجاهد و نیز آنان که در اعصار بعدی متون تفسیری را تدوین کردند، صافّات و واژه های همگن او در پنج سوره را به ملائکه تفسیر کرده اند لیکن وارد مسائل و قواعد ادبی نشده و مسئله را با مسامحه برگزار کرده اند زیرا آنان از روی ناچاری به چنین معنائی چسبیده بودند. تنها مرحوم طباطبائی در المیزان قاعده «جمع باعتبار جماعه» را فراز کرده است که دیدیم کاملاً نادرست است. فخررازی نیز با همۀ زیرکی و هوشمندی اش، دچار لغزش بزرگی شده است:

1- سورۀ زمر آیه 75

2- سورۀ زخرف آیه 53