- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- اشاره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- اشاره 40
- 1. قیاس تام 40
- 2. قیاس اضماری 41
- 3. قیاس استقرایی 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- اشاره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- شیوه های مناظره 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- الف. مناظره علمی 58
- اشاره 58
- اقسام مناظره 58
- ب. مناظره کلامی 59
- ج. مناظره سیاسی 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- آداب مناظره 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- اشاره 81
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- ب. تنوع و نوآوری 82
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- ه. یک دست بودن 83
- د. سلامت ترکیب 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- شرط موفقیت در مجادله 108
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- یک. جدال از روی جهل 117
- اشاره 117
- مجادله های نامشروع 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- اشاره 144
- تعریف مغالطه 146
- اشاره 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- اشاره 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- اشاره 160
- اشاره 167
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عاص 174
- با عمرو بن عثمان 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- مناظره با عبدالله نافع 181
- اشاره 181
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- اشاره 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- اشاره 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- اشاره 209
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- اشاره 211
- 3. هدف 212
- 2. موضوع خطابه 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- اشاره 220
- اجزای سخنرانی 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- انواع مقدمه 223
- ج. تدلیل 224
- ویژگی موضوع 224
- د. خاتمه 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- ب. موضوع 224
- اشاره 224
- اشاره 224
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- اشاره 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- اشاره 227
- شاعر و خطیب 227
- اشاره 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- خطیب 228
- اشاره 228
- اشاره 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- اعتماد به نفس 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- عوامل شورانگیزی 233
- اشاره 233
- شور انگیزی 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- انواع گفتار خطابی 234
- آفات سخنوری 235
- اشاره 235
- یکم. کثرت مطالب 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
که حسن و حسین علیهم السلام با پیامبر دارند.(1)
مناظره با هشام بن عبدالملک
هشام بن عبدالملک (دهمین طاغوت اموی) در مراسم حج شرکت کرده بود، وقتی همراه غلام آزاد شده اش به نام «سالم» وارد مسجدالحرام گردید دید امام باقر علیه السلام در گوشه ای از مسجد نشسته و مردم در اطراف ایشان برای پرسیدن مسائل گرد آمده بودند. سالم به هشام گفت: این شخص محمد بن علی الباقر علیه السلام است. هشام پرسید: همان کسی که مردم کوفه شیفته او شده اند؟ سالم: آری. هشام: نزد او برو و به او بگو امیرمؤمنان هشام می پرسد در روز طولانی قیامت مردم تا آن هنگام که از حساب خدا فارغ می گردند چه می خورند و چه می نوشند؟
سالم نزد امام باقر علیه السلام آمد و همین سئوال را از جانب هشام، مطرح کرد. امام باقر علیه السلام فرمود: مردم در روی زمین محشور می شوند و در آن زمین گرده نان صاف و سفیدی است و چشمه هایی از آب و مواد غذایی مناسب در آن وجود دارد، از آن ها می خورند و می نوشند.
هشام وقتی این جمله را شنید پیش خود پنداشت که بر امام چیره شده است به سالم گفت:نزد او برو و بگو آن ها در قیامت چنان به بلا و حوادث هولناک محشر گرفتار هستند که خوردن و آشامیدن را فراموش خواهند کرد.
سالم همین سئوال را از امام علیه السلام نمود. امام فرمود: اگر چنین باشد لازم می شود که آنهایی که در میان آتش دوزخ معذب هستند مشغول تر و فراموش کارتر باشند و اصلا به یاد خوردن و نوشیدن نیفتند و حال این که خداوند در قرآن از قول دوزخیان می فرماید که به بهشتیان می گویند: ((اَنَ افیضوا علینا من الماء او مما رزقکم الله))(2) مقداری آب یا آنچه که به شما خدا روزی داده بر ما ببخشید و به ما برسانید یا در قعر دوزخ از تشنگی فریاد می زنند و آب می طلبند ((وَإِنْ یَسْتَغِیثُوا یُغَاثُوا بِمَاءٍ کالْمُهْلِ یَشْوِی الْوُجُوهَ))؛(3) و اگر از شدت عطش شربت آبی مطالبه کنید آبی از مس گداخته به آن ها داده می شود که صورت آنان را می گذازد.
معلوم می شود آن ها در سخت ترین عذاب و بحرانی ترین شرایط از خوردن و نوشیدن
1- محمد، محمدی اشتهاردی، پرتوی از زندگانی 14 معصوم علیه السلام ؛ نگاهی به زندگانی امام باقر علیه السلام ، تهران، نشر مطهری، 74، ص 63-64 و 65.
2- اعراف، آیه 50.
3- کهف، آیه29، این آیه را نگارنده افزوده است.