مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 229

تفاوت های نگارشی و خطابی

1- در نگارش کثرت استدلال لازم و مطلوب است در خطابه به کمترین دلیل و مطلب باید بسنده نمود ولی پرورش مطالب و شاخ و بال دادن پسندیده است.
2- در نگارش، رعایت حال خواننده و شنونده لازم نیست، در خطابه لازم است.
3- در نگارش، موقعیت زمانی و مکانی وجود ندارد در خطابه موقعیت زمانی و مکانی باید رعایت گردد.
4- در نگارش، رعایت وضع ظاهری نویسنده لازم نیست، با ژولیدگی می توان نویسنده بود، اما در خطابه لازم است، زیرا لباس و نظافت خطیب کارساز و از استدراجات گوینده است.

نگارش و خطابه هر دو مطالب را خلق و ایجاد می کنند؛ یکی با زبان، دیگری با قلم.

آداب و شرایط سخنور

اشاره

1- رعایت آداب ظاهری و معنوی: ایمان و تعهد، خیرخواهی، تواضع، بی غرضی، دانا و بصیر، با تجربه و متین، مجموع گفتار و رفتارش حاکی از این امور باشد، آداب ظاهری مانند نظافت بدن و لباس رعایت حسن اخلاق، پرحوصله، خوش لهجه، خطیب دانا سخن را سنجیده و مطالعه شده و اشکالات را پیش بینی کرده سپس به سخن می پردازد. سخنگوی زشت خوی بدکردار خودپسند و مغرور، منفور است. سخنگو باید دارای عزت و کرامت باشد، خود را ذلیل نکند اگر در مقام عمل و گفتار اشتباه کرد، پوزش بخواهد، مؤدب و جدی حرف بزند، مقتضای حال و مقام را ملاحظه کند، فراز و نشیب و جزر و مد صوتی را در طول سخنرانی رعایت نماید. چرا که گاهی تند و باحرارت سخن گفتن مطلوب است و جای دیگر آرام سخن گفتن ولی یک نواخت سخن گفتن نامطلوب می باشد.
2- برانگیختن و شورانگیزی: انسان همواره مغلوب احساسات است نه مجذوب دلیل و برهان، با مطالب عقلانی نمی تواند شور آفرینی کند، چرا که عقل نمی تواند مستمعین را به راه بیندازد، لذا سخنور باید گذشته از اقامه دلیل، از عوامل شورانگیزی نیز استفاده کند تا بتواند شنوندگان را از بدی ها باز دارد و به خوبی ها ترغیب نماید؛ یعنی با برانگیختن عواطف و احساسات مخاطبان به جنگ غرایز آن ها بیاید و هواهای نفسانی را با تمایلات خوب تر کنترل کند، چون در انسان بنیادهای شور و عواطف و انگیزه های مهر و کینه و نفرت و جاذبه وجود دارد. در آداب ظاهری تنوع در آهنگ، درست نشستن، با تسبیح و کاغذ و قلم بازی نکردن دست ها را بیش از حد و نامناسب حرکت ندادن. ضمناً آب و هوای