مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 39

برخی اندیشه ها را با اندیشه های دیگر به هم بزنید تا حقیقت به دست آید.

آری با تضارب افکار و عقاید است که مسئله جدید تولید می شود.

در جای دیگر می فرماید:

من استقبل وجوه الاراء عرف مواقع الخطا؛(1)

هر کس آراء گوناگون را بداند، مواضع خطا برای او آشکار می شود.

مبلغان اسلام دو رسالت سنگین دارند: یکی ابلاغ پیام های حقیقی به مخاطبان به شیوه مواعظ حکیمانه و نیکو و دیگر شفاف سازی حقایق در شکل مناظره با ملحدان یعنی از یک سو مذاهب اسلامی و ادیان الهی باید توجیه شوند، از جانب دیگر گفت وگوی با هر کدام از این دو گروه قواعد و آداب خاصی می طلبد که مبلغ باید خود را به آن مجهز سازد.

مبادی و دلایل مناظره

همان گونه که در قیاس برهان نتیجه بخش، باید مواد قضیه و اشکال آن صحیح و یقین آور باشد، مناظره نیز به مواد قضایای مناسب و دلایل سودمند نیاز دارد که باید آماده شود.

مبادی اولیه مناظره عبارت است از: مشهورات، مسلمات و مقبولات؛ با این تفاوت که به کار گرفتن مشهورات برای «سائل» و «مجیب» هر دو جائز است، اما به کاربردن مسلمات تنها برای «سائل» رواست. البته باید توجه داشت که مشهورات بر سه قسم است:

1. مشهورات ظاهری: یعنی قضایایی که در بدو امر مشهورند ولی شهرت آن ها پس از تأمل و دقت زایل می شود.

2. مشهورات حقیقی: یعنی آن سلسله از قضایایی که شهرت آن ها پس از تأملات ثابت می ماند.

3. شبه مشهورات: یعنی قضایایی که شهرت آن ها به هر علتی که باشد به سبب یک عارض غیر لازم پدید آمده و با زوال آن، شهرت نیز منتفی می شود. در میان این اقسام تنها مشهورات حقیقی از اعتبار و صلاحیت برخوردار است، ولی مشهورات ظاهری تنها در صناعت خطابه و مناظره به کار برده می شود، ولی قضایای شبه مشهورات در صناعت مغالطه به کار می آید و بس که اسمش را «مشاغبه» می گذارند. ممکن است مشهورات واقعاً حقیقی