مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 46

زَعَم المُنَجِّم و الطبیبُ کلاهما

اَن لامَعادَ، فَقُلتُ ذاک إلیکما

ان صح قولکما فلست بنادم

ان صح قولی فالوبال علیکما

آنان که منکر معادند، در هر صورت باخته اند، زیرا اگر حرف آن ها درست باشد، من که به قیامت معتقدم، پشیمان نخواهم شد؛ چرا که اطاعت خدا کرده ام و از معاصی که در زندگی باعث بدبختی است، اجتناب نموده ام؛ ولی اگر گفته من صحیح باشد، وبال و عذاب منکران، مسلّم است.(1)

6. قیاس مرکب

این قیاس از مقدماتی ترکیب شده که دو تای آن نتیجه می دهد سپس این نتیجه با مقدمه نتیجه دیگر، ترکیب می شود باز هم نتیجه ای می دهد و هم چنین پیش می رود تا مطلوب نهایی حاصل گردد. این نوع قیاس دو قسم است: موصول و مفصول.

موصول آن است که مناظره گر در طی مناظره به نتایج قیاسات تصریح کند؛ مثلاً شیئی بسیط جزء ندارد، نفس انسان در مرتبه ادراکات بسیط است، پس جزء ندارد و آن چه جزء ندارد قابل تقسیم نیست و آن چه قابل تقسیم نباشد تحول پذیر نمی باشد و آنچه قابل تحول نیست ثابت است. و هر چه ثابت باشد مجرد است و آن چه مجرد است باقی است پس روح بعد از مرگ باقی است و با مرگ بدن روح از بین نمی رود.

مفصول، قیاسی است که نتایج قیاسات در آن تصریح نشده باشد مانند کلام امام علی علیه السلام :

أیها الناسُ إیّاکم و تَعَلُّمَ النُّجُومِ إلاّ مَا یُهْتَدَی بِهِ فِی بَرٍّ أوْ بَحْرٍ، فَإنَّها تَدْعُوا إلی الکهانَهِ و المنجُم کالکاهِنِ وَ الکاهِنُ کالسّاحِرِ و السّاحِرُ کالکافِرِ وَ الْکافِرُ فِی النّار سُیِروا عَلی اسْمِ الله؛(2) ای مردم از آموختن علم نجوم جز آن چه در خشکی و دریا شما را یاری می رساند دوری کنید (ریاضیات آن) چرا که تکیه بر احکام نجوم یک نوع غیب گویی و کهانت است کاهن به منزله ساحر است و ساحر کافر است و کافرهم در آتش است، پس همواره به نام خدا حرکت کنید. یا به قول یکی از