مناظره و تبلیغ: فن مناظره ،مجادله ،مغالطه و خطابه صفحه 49

چون حریف بیانات خود را به پایان می رسانید به پا می خاست با روحی پاک و لهجه ای شفاف آن چه را که حریف گفته بود بهتر ازخود او خلاصه می کرد سپس یکایک دلایل و شواهد و مستندات او را درهم می شکست.

شیوه استاد شهید مطهری در مناظراتِ گفتاری و نوشتاری بر این منوال بود که گفتار و عقاید حریفان را بهتر از خودشان تبیین کرده سپس به صورت روشن آن ها را ابطال می نمود(1)

شیوه های مناظره

اشاره

مناظره، از نظر روش ها و شیوه ها نیز اقسامی دارد:

الف. روش مباحثه ای

در ایران قبل از اسلام – همان گونه که گفته شد – بیشتر گفت وگوها در شکل مناظره و مباحثه بوده است. پس از ظهور اسلام در کشورمان، آیین مباحثه بین طلاب علوم دینی به طور گسترده رواج یافت و تا عصر مشروطیت بازار جدل و مباحثه در تمام ساحت ها هم چنان گرم و با حرارت بود. هم اکنون در مذاکرات علمی حوزه های دینی و گاهی در دانشگاه ها نیز از این روش استفاده می شود.

مباحثه بر وزن «مفاعله» است و دست کم باید دو طرف داشته باشد، تا بدین وسیله صحت و سقم یک عبارت یا مضمونی تحلیل یا درس استاد، تقریر و نقد یا تثبیت شود. هدف از کاربرد این روش، کشف واقعیت، تبادل نظر، پرورش اندیشه و فهم صحیح و تعمیق مطلب است. البته گاهی گفت وگو به غلبه یکی بر دیگری انجامیده و زمانی برای استفاده متقابل و فهم و تکرار نظریات اساتید به کار برده می شود. عادت طلاب، این است که موضوعی را بی دلیل نمی پذیرند؛ از این رو مباحثه می تواند ذهن و ادراک فراگیران و اساتید را تقویت کند، تا هر دو طرف بتوانند از ادعای خود دفاع کنند و طی بحث و گفت وگوها نیز به حقیقت دست یابند؛ به قول ناصر خسرو:

چون و چرا بیار که بر جاهل     گیتی چو حلقه تنگ از این جا شد