- پیشگفتار 1
- اشاره 11
- تعریف مناظره و اقسام آن 12
- ضرورت مناظره و فواید آن 14
- مبادله گفتاری بهترین راه تفهیم مقاصد 18
- اشاره 19
- تاریخ و پیشینه مناظره 19
- 1. قدمت مناظره در ایران 21
- 2. تکامل مناظره در اسلام 23
- 3. مناظره در میان مسلمانان 25
- 4. مناظره در دنیای غرب 26
- شرایط مناظره کنندگان 27
- مناظره و گفت وگوی سودمند 32
- کسب مهارتهای لازم 35
- شرایط مناظره با ادیان و مکاتب 37
- مبادی و دلایل مناظره 39
- قیاسات مناظره 40
- اشاره 40
- 1. قیاس تام 40
- 3. قیاس استقرایی 41
- 2. قیاس اضماری 41
- 4. قیاس تمثیلی 44
- 6. قیاس مرکب 46
- مراحل مناظره 47
- اشاره 49
- الف. روش مباحثه ای 49
- شیوه های مناظره 49
- ب. روش دیالک تیکی 50
- ج. گفت وگوی دو نفری (دیالوگ) 51
- د. شیوه گفت وگو در سمینارها 51
- و. میزگرد و مناظره 52
- ه. سمپوزیوم (یا گفت وگوی جمعی) 52
- ح. پرسش و پاسخ جمعی یا دو نفری 53
- ز. بحث رسمی و مشورتی 53
- ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو 54
- ی. روش مناظره با ملحدان 56
- ک. مناظره منطقی 57
- اقسام مناظره 58
- اشاره 58
- الف. مناظره علمی 58
- ب. مناظره کلامی 59
- ج. مناظره سیاسی 61
- 2. طرح مطالب شعارگونه 61
- اشاره 61
- 1. توسل به تهمت و افتراء 61
- 3. شانتاژهای سیاسی 62
- فرق مناظره و نظایر آن با برهان 63
- فرق مناظره و منازعه 64
- سائل و مجیب 65
- ابزارهای جلسه 65
- تنظیم فهرست جامع 66
- آداب مناظره 68
- آداب مناظره از نظر اسلام 69
- آداب مناظره از نظر غربی ها 77
- بایدها و نبایدها در مناظره گران 78
- مناظره و گفت وگو از نظر قرآن 79
- عوامل موفقیت در مناظره 81
- اشاره 81
- ب. تنوع و نوآوری 82
- ج. ساده و طبیعی 82
- الف. تسلط کامل بر موضوع 82
- ه. یک دست بودن 83
- د. سلامت ترکیب 83
- ضرورت تمرین در مناظره 83
- مناظره، آفات و آسیب ها 84
- موانع گفت وگو و مناظره 91
- اشاره 95
- جدل و مجادله 97
- جدل و مجادله چیست؟ 98
- جدل از نظر منطقیون، فقها و ادبا 100
- روش قرآن در مجادله 101
- اشتراک و امتیاز مناظره، جدل و خطابه 105
- فواید آشنایی با مجادله اصطلاحی 106
- شرایط پیروزی در مجادله 108
- شرط موفقیت در مجادله 108
- خطرهای مجادله ناروا در جامعه 109
- جدل و مجادله در سنت و کتاب 109
- مجادله های نامشروع 117
- اشاره 117
- یک. جدال از روی جهل 117
- دو. جدال شیطانی 118
- سه. روح غرور و تکبر 119
- پنج. نهی از جدال غیراحسن 120
- چهار. جدال برای کوبیدن حق 120
- مشخصات نیکوترین جدال 122
- تصویر نمونه های قرآنی 128
- فرق جدال و مراء 130
- اشاره 144
- اشاره 146
- تعریف مغالطه 146
- اجزای ذاتی و خارجی 147
- فایده مغالطه 148
- انواع مغالطه 149
- موضوع مغالطه 149
- اشاره 156
- مغالطه نقل قول ناقص 156
- مغالطه تحریف 156
- مغالطه طلب برهان از مخالفان 158
- مغالطه توسل به جهل 158
- اشاره 160
- 2. احتجاجات امام علیه السلام حسن مجتبی 167
- اشاره 167
- در محضر امام مجتبی 169
- با عمرو بن عاص 174
- با عمرو بن عثمان 174
- با ولید بن عقبه 176
- با عتبه بن ابی سفیان 177
- با مغیره بن شعبه 178
- با مروان بن حکم 180
- مناظره با عبدالله نافع 181
- 3. مناظره های امام باقر علیه السلام 181
- اشاره 181
- مناظره با اسقف مسیحیان 183
- مناظره با طاووس یمانی 185
- گفت وگوی امام باقر علیه السلام با قتاده 188
- مناظره با عبدالله بن معمر لیثی 189
- پسر بودن حسن و حسین علیه السلام نسبت به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 190
- مناظره با هشام بن عبدالملک 192
- هشتم. مناظره دیگر با هشام 193
- اشاره 195
- 4. مناظره های امام صادق علیه السلام 195
- مناظره با ملحدان 196
- مناظره امام صادق علیه السلام با ابوحنیفه 197
- مسلمان شدن عبدالله دیصانی 199
- ابطال مدعای خصم از کلامش 200
- 5. مناظره امام هشتم علیه السلام با رؤسای مذاهب 202
- اشاره 205
- 6. مناظرات امام جواد علیه السلام 205
- مناظره ای سیاسی از امام جواد 207
- اشاره 209
- اشاره 211
- 1. تعریف خطابه 211
- اصول و مبادی تصوریه فن خطابه 211
- 2. موضوع خطابه 212
- 3. هدف 212
- شرایط یک سخنور 213
- مشخصه های اسلوب خطابه 216
- اطناب چیست؟ 217
- عرضه خوب 218
- وضوح معنا و عبارات 218
- شورانگیزی و حماسه سازی 219
- اشاره 220
- الف. شرایط درآمد خوب 220
- اشاره 220
- اجزای سخنرانی 220
- ضرورت و عدم لزوم مقدمه 221
- آن جا که حذف مقدمه مطلوب است 222
- انواع مقدمه 223
- اشاره 224
- ج. تدلیل 224
- ویژگی موضوع 224
- اشاره 224
- ب. موضوع 224
- تناسب خاتمه با هدف 224
- د. خاتمه 224
- اشاره 225
- وسایل و ابزارهای تفنید 225
- تفنید، پنجمین رکن خطابه 225
- تفاوت های خطابه از همانندهای آن 226
- اشاره 227
- شاعر و خطیب 227
- اشاره 227
- مشترکات مکالمه و خطابه 227
- مراحل هنرنمایی در خطابه 228
- اشاره 228
- خطیب 228
- اشاره 229
- تفاوت های نگارشی و خطابی 229
- آداب و شرایط سخنور 229
- نکات لازم در اعتماد به نفس 231
- اشاره 231
- اعتماد به نفس 231
- چرا از دلایل منطقی در خطبه استفاده نمی گردد؟ 232
- عمود و اعوان خطابه 232
- اشاره 233
- عوامل شورانگیزی 233
- تسخیر عواطف مهم تر است یا اقناع عقل؟ 233
- شور انگیزی 233
- رسالت اصلی خطیب 233
- انواع گفتار خطابی 234
- اشاره 235
- آفات سخنوری 235
- دوم. کثرت مواعظ و شورانگیزی 237
- یکم. کثرت مطالب 237
- سوم. طرح مطالب تکراری و بی ضابطه سخن گفتن 237
از زمانی که در مناظرات شرکت جستم افکار بدیع و مستقلی پیدا کردم. آغاز قدرت ابتکار و استدلال فکری من از همان روز است.(1)
در آمریکا روزی نیست که در دانشگاهی مناظره ای ترتیب داده نشود و یا نمایندگان دانشگاه های بزرگ برای مناظره آماده نشوند و مردم با شور و هیجان آنان را همراهی نکنند.(2) در این نوع مناظره، معمولا چهار یا شش یا هشت تن به صورت دو گروه متضاد در برابر هم قرار می گیرند و درباره موضوعات مختلف به مناظره می پردازند؛ مثلاً آیا سعادت در ثروت است یا علم؟ آیا آرامش در راست گویی است یا دروغ گویی؟ آیا حجاب از ضروریات است؟ یا خیر هر کدام دلایل خود را ارائه می دهند و گروهی نظرات را تضعیف و یا تصدیق می نمایند.
گاهی مناظره در بین دانش آموزان یک کلاس ترتیب داده می شود و پس از اجرای برنامه در سه جهت به آنان نمره می دهند:
- درستی جملات و مطابقت آن ها با قواعد و دستور زبان؛
- قدرت استدلال؛
- احساساتی که حاضران در جلسه در خلال سخنان گوینده به تناسب عبارات، ابراز می دارند. ولی برای اصل موضوع نمره نمی دهند، زیرا دسته ای ممکن است موضوع خاص و یا شیوه نادرستی را انتخاب کنند و در مقام سفسطه و مجادله بر رقیب پیروز شوند.
ط. شیوه سخن پژوهان پیشرو
این روش بدین شکل است که گروهی مرکب از ده تا بیست نفر یک جا برای گفتگو جمع می شوند، یک نفر به عنوان رهبر گروه، مذاکرات را به طور کلّی هدایت می کند؛ در این شکل مناظره، دستوری از پیش برای جلسه تهیه نشده و معلوم نیست چه کسانی سخن خواهند گفت، هر کس هر جایی که نشسته بدون این که اجازه بگیرد سخن خود را مطرح می سازد و بحث به طور طبیعی به صورت «الکلام یجرالکلام» پیش می رود. سخن گویان در اطراف میز روی صندلی ها تکیه زده اند و در کنار چراغی پرنور و محیطی شاعرانه و آمیخته با
1- دکتر پاشا صالح، آداب سخن و اصول خطابه، ص127.
2- ای کاش در ایران ما هم چنین مناظرات فنی و علمی و دینی با حفظ اصول اخلاقی برپا می شد. حوزه های علمی باید در این امر پیشتاز شوند و به صورت تخصصی به آن بپردازند.