پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 101

هر دو نظر، می تواند دلیلی بر بازگشت احمد باشد و این که وی قصد مخالفت با اجماع را نداشته است.

149 . احمد بن محمد بن یحیی العطار القمی

149 . احمد بن محمد بن یحیی العطار القمی(1)

وی از محدثان سده چهارم هجری قمری است. شیخ طوسی با عنوان یاد شده و عنوان احمد بن محمد بن یحیی، او را در باب من لم یروعنهم علیهم السلام ذکر نموده است(2). اشاره ای به حال وی در کتاب های رجالی نشده و مقتضای بحث این است که در زمره مجهولان مطرح شود(3). ولی با توجه به دلایلی، برخی از متأخران در توثیقش و اعتماد به وی سخن گفته اند؛ این دلایل عبارت است از:

1. وی از مشایخ صدوق و تلعکبری و نیز شیخ اجازه بوده است. روایتِ اجلّه و بزرگان از شخصی دلیل بر حسن حال او بوده و حتی برخی روایت بزرگان را نشانه وثاقت آن شخص و دلیلی بر اعتماد به او می دانند. این که نجاشی متعجب است که چگونه اشخاصی همانند ابوعلی بن همام و ابو غالب زراری که ثقه می باشند از جعفر بن محمد بن عیسی روایت می کنند(4)، مؤیدی بر قول آنان می باشد(5). لذا در مورد «اجلاء» و «مشایخی» که مورد استناد می باشند این سخن قوی تر و محکم تر مطرح می شود.

«و الحاصل فروایه الجلیل فضلاً عن الاجلاّء و فضلاً عن اتّخاذهم له شیخا یأخذون عنه و یستندون الیه من اعظم الامارات الداله علی حسن حاله.»(6)

نیز شیخوخت اجازه را دلیلی بر جلالت و وثاقت می دانند(7). بنابراین، احمد بن محمد بن یحیی که از مشایخ صدوق و تلعکبری بوده و تلعکبری از وی اجازه دارد

1- 1. صراحتا به اشعری بودن وی اشاره نشده، ولی در روایتی از کافی، پدرش به «اشعری» وصف شده است: «محمد بن یحیی الاشعری عن احمد بن محمد عن البرقی عن النصر بن سوید...» (الکافی، ج 1، ص 269، ح 3 / همین نوشتار ص 312-311.
2- 2. رجال الطوسی، ص 444، ش 36 ؛ ص 449، ش 60. در قاموس الرجال، (ج 1، ص 655) و الجامع فی الرجال (ج 1، ص 186) هر دو عنوان متعلق به یک نفر دانسته شده است.
3- 3. رجال الخاقانی، ص 181.
4- 4. رجال النجاشی ص 122، ش 313.
5- 5. رجال الخاقانی، ص 181، 182.
6- 6. همان، ص 182.
7- 7. فوائد الوحید البهبهانی، ص 44.