پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 169

چون ابوموسی در سال 50 یا 52 ه . ق. فوت کرده است.(1)

212 . عبدالرحمن بن غَنْم الاشعری

212 . عبدالرحمن بن غَنْم الاشعری(2)

عبدالرحمن (متوفا: 78 ه . ق.) داماد(3)، ملازم و از سران اصحاب معاذ بن جبل می باشد و از این رو، وی را «صاحب معاذ» می خوانند(4). او در سال 65 ه . ق همراه مراون به مصر رفت و در زمان خلافت عبدالملک بن مروان، فوت کرد(5).

در صحابی بودن عبدالرحمن اختلاف است(6)؛ ولی او زمان حیات پیامبر را درک کرده است(7). او یا پدرش، «غنم»(8) را از جمله مهاجرانی می دانند که در سال 7 ه . ق. خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسیده و اسلام آورده اند. از ظاهر سخن ابوحاتم برمی آید که عبدالرحمن به اسلام نگرویده؛ زیرا او «ابن غنم» را جاهلی خوانده و نامی از اسلام وی نبرده است: «شامیّ جاهلیّ لیست له صحبه»(9).

از ابن عبدالبر و ابن اثیر نقل شده که وی در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله ، اسلام آورده؛ ولی آن حضرت را ندیده است(10).

عبدالرحمن بن صباب (راوی «ابن غنم» که ذکر وی گذشت) لیث(11) و ابن لهیعه(12)

1- 1. الکامل فی التاریخ، ج 3، ص 228.
2- 2. ابن منده نسب او را چنین ذکر کرده است: عبد الرحمن بن غنم بن کریب بن هانی بن ربیعه بن عامر بن عدی بن وائل بن ناجیه بن الحنبل بن جماهر بن ادعم بن الاشعر. (اسد الغابه، ج 3، ص 318).
3- 3. صفین، ص 45.
4- 4. تاریخ مدینه دمشق، ج 10، ص 148.
5- 5. تهذیب التهذیب، ج 6، ص 250، ش 498.
6- 6. تقریب التهذیب، ص 235.
7- 7. تاریخ مدینه دمشق، ج 10، ص 146. (به نقل از: عبدالرحمن بن احمد بن یونس بن عبدالاعلی).
8- 8. الطبقات الکبری، ج 7، ص 441.
9- 9. الجرح و التعدیل، ج 5، ص 274، ش 1300.
10- 10. الاستیعاب، ج 2، ص 424 / اسد الغابه، ج 3، ص 318.
11- 11. لیث بن سعد ابوالحارث فهمی اصبهانی (متوفا: 175 ه . ق.)، عالم بزرگ مصر بود. عطاء بن ابی رباح زهری، ابن ابی ملیکه و جمع بسیاری از شیوخ وی می باشند. سعید بن ابی مریم، عبد الله بن صالح و یحیی بن بکیر از راویان اویند. شافعی او را فقیه تر از مالک دانسته. ابن وهب می گوید: اگر او و مالک نبودند گمراه شده بودیم. ابن حنبل، لیث را «اثبت» مصریان می دانند. او در سال 175 ه . ق. در هشتاد سالگی از دنیا رفت. (تذکره الحفاظ، ج 1، ص 242، ش 210).
12- 12. عبد الله بن لهیعه (77 - 174 ه . ق)، قاضی، عالم و محدث مصر در سال 169 ه . ق منزلش سوخت و بسیاری از کتابهایش از بین رفت. عطاء بن ابی رباح، ابویونس ابوالاسود الیتیم و عبدالرحمن بن الاعرج از شیوخ وی بودند. ابن مبارک، ابن وهب و ابو عبدالرحمن المقری از راویان اویند. ذهبی می گوید: او در عین زیادی دانشش، متقن نیست و روایات راویان او را وقتی قوی می داند که پیش از خلل در احادیثش و از بین رفتن کتبش، روایت کرده باشند. یحیی بن قطان او را ضعیف دانسته و ابن معین، او را چنان قوی نمی داند، ولی ابن حنبل وی را در بین مصریان از نظر کثرت حدیث، ضبط و اتقان بی نظیر می داند. تذکره الحفاظ، ج 1، ص 237.