پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 210

ابن اثیر در اسد الغابه، از شخصی با عنوان مالک الاشعری یاد کرده و سپس احتمالات «ابو مالک» یا «ابن مالک» را در مورد وی می دهد. «وی از اصحاب حضرت رسول صلی الله علیه و آله بود و همراه آن حضرت در جنگ شرکت نموده و روزی به میان ما آمد و گفت: آمدم شما را علم بیاموزم و با شما نماز به پا دارم؛ همان گونه که پیامبر صلی الله علیه و آله نماز به پا می داشت... .(1) احتمال دارد که وی مالک بن عامر بوده باشد.

254 . محمد بن احمد بن یحیی

254 . محمد بن احمد بن یحیی

ابو جعفر محمد بن احمد بن یحیی(2) الاشعری قمی، از محدثان قرن سوم هجری قمری(3) و صاحب روایات بسیار است. شیخ طوسی او را جلیل القدر دانسته(4) «ابن الندیم» او را عالم در روایت و فقه شیعه می داند(5) و نجاشی توثیقش کرده است. و می گوید: اشکال و ایرادی در شخص وی نیست؛ مگر این که برخی از اصحاب می گویند: وی بر روایات مرسل اعتماد نموده و از ضعفا نقل حدیث می کرده است و برای او مهم نبوده که از چه کسی نقل حدیث می کند: «کان یروی عن الضعفاء و یعتمد المراسیل و لا یبالی عمن اخذ و ما علیه فی نفسه مطعن فی شی ء»(6). به همین علت، ابوجعفر محمد بن حسن بن ولید و به تبع او، صدوق جمعی از روایات وی را استثنا می نمایند(7).

صدوق می گوید: روایاتی از او را استثنا می کنم که در آن ها «غلو» یا «تخلیط» باشد(8).

1- 1. همان، ج 4، ص 272.
2- 2. بن عمران بن عبد الله بن سعد بن مالک الاشعری القمی. (رجال النجاشی، ص 348).
3- 3. با توجه به وفات دو راوی او، سعد و احمد بن ادریس که در حدود سال 300 ه . ق رخ داده است، و با توجه به این که وی از ابوجعفر الاشعری که در اواخر قرن سوم هجری در گذشته است، نیز روایت می نماید، احتمال دارد که اواخر آن قرن و یا حتی اوایل قرن چهارم را نیز درک نموده باشد، که البته بعید به نظر می رسد.
4- 4. الفهرست، ص 144، ش 612.
5- 5. الفهرست، ص 311.
6- 6. رجال النجاشی، ص 348، ش939.
7- 7. همان، ص 348. ابو العباس بن نوح، نظر ابن ولید را می پسندد.
8- 8. الفهرست، ص 145.