پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 31

زمان شهر شدن قم از سوی اشعریان ذکر می نمایند(1) که لازمه آن، حرکت اشعریان از عراق به سوی ایران، در همان سال یا کمی پیش از آن می باشد. محمد بن حسن قمی، مؤلف تاریخ قم که کتابش منبع اصلی تاریخ این خاندان است، زمان رسیدن اشعریان به قم را «نوروز سال 82 از پادشاه شدن یزدگرد»، مطابق سال 94 ه . ق. می داند و می گوید: و من که مصنف این کتابم چنین می گویم که آمدن عرب در این وقت که ذکر شد صحیح است و در آن هیچ شکی نیست.(2)

بنابر قول اول (83 ه . ق.) حرکت اشعریان از عراق به سوی ایران در زمان خلافت عبدالملک و بنابر قول دوم (94 ه . ق.) در زمان ولید بن عبد الملک رخ داده است.(3)

علل مهاجرت

1. شرکت در قیام ابن اشعث

علل مهاجرت

چند نظریه درباره علت مهاجرت اشعریان از عراق به ایران وجود دارد:

1. شرکت در قیام ابن اشعث

عبد الرحمن بن محمد بن اشعث از طرف حجاج، والی سیستان - سجستان - بود. وی با حجاج در مورد زمان فتح «بلاد رتبیل» اختلاف پیدا نمود. این اختلاف، سبب خروج وی بر حجاج و خلع او و عبدالملک گردید و لشکر حجاج، لشکر ابن اشعث را شکست داد. این درگیری ها که پس از سال 80 ه . ق. آغاز شده بود در سال 85 ه . ق. با قتل ابن اشعث پایان می یابد.(4) یاقوت حموی در این رابطه می نویسد:

زمانی که لشکر شکست خورده عبدالرحمن به کابل برمی گشت، چند تن از فرزندان سعد بن مالک اشعری جزء آنان بودند که درناحیه قم ساکن شدند.(5)

1- 1. معجم البلدان، ج 4، ص 397/ تقویم البلدان، ص 409 / آثار البلاد، ص 443. در آثار البلاد نام اشعریان نیامده است.
2- 2. بنابر روایتی در این کتاب آمده اشعریان چهار سال پس از شهادت زید، سال 125 ه . ق از عراق به سوی ایران حرکت کردند. تاریخ قم، ص 242.
3- 3. عبد الملک از سال 65 تا 86 و ولید از 86 تا 96 خلیفه بوده اند.
4- 4. البدایه و النهایه، ج 9، ص 35 به بعد / الکامل فی التاریخ، ج 4، ص 501 - 457.
5- 5. معجم البلدان، ج 4، ص 397.