پیشگامان تشیع در ایران: همراه با رویکردی تفصیلی به رجال اشعریان صفحه 48

و وجوه شیعه داغ ابوبکر و عمر بکوبند. حاکم قبول کرد و آن را انجام داد.(1)

در برخی دیگر از شهرهای جبل، جمعی که بر مذهب اهل سنت نبوده اند سکونت داشته اند؛ مانند «شیز» که محل سکونت زیدیه(2) و در «خان لَنجان» قلعه ای متعلق به باطنیه بوده است.(3)

تأثیر اشعریان بر تشیّع مناطق جبال

تأثیر اشعریان بر تشیّع مناطق جبال

اشعریان مهاجر به قم، شیعه بودند. پس از قتل سران عجم در قم، عده ای از بومیان به دست آنان مسلمان شدند.(4) اسلامی که آنان اختیار نمودند بعید است که غیر از اسلام اشعریان باشد و با توجه به نفوذ فراوان اشعریان در قم و تسلّط آنان بر برخی از نواحی مناطق جبل و همچنین وجود علما و راویان حدیث اشعری، بعید است که تشیّع مناطق جبل، ناشی از نفوذ و تاثیر اشعریان نباشد. برخی علمای معاصر، مانند علاّمه سید محسن امین(5) نقش اشعریان در گسترش تشیّع در ایران را مهم دانسته اند.

این خاندان شیعی از اولین(6) کسانی بودند که تشیّع را به ایران وارد نمودند و برخی از اینان از راویان مهم ائمه علیهم السلام و از مشایخ حدیث شیعه اند که در گسترش فرهنگ ائمه علیهم السلام نقش به سزایی ایفا نموده اند.

1- 1. آثار البلاد،ص 402.
2- 2. معجم البدان . ج 3، ص 383.
3- 3. همان، ج 2، ص 341.
4- 4. تاریخ قم، ص 257 / تاریخ اجتماعی کاشان، ص 46 / راهنمای دانشوران، ج 1، ص 25.
5- 5. اعیان الشیعه، ج 1، ص 26 و 32 / الشیعه فی المیزان، ص 65.
6- 6. به نظر می رسد که تشیّع پیش از هجرت اشعریان نیز در قم وجود داشته است. «بلعمی» در تاریخ خود می نویسد: «مطرف بن مغیره» که در سال 77 ه . ق. علیه حجاج شورید، به قم آمد و مردم با او بیعت نمودند. «این خوارج که امروز به قم است از اصل مطرف است و پیش از آن مذهب شیعت داشتند به قم و مذهب خوارج نبود». عبارت مزبور می رساند که در قم، پیش از سال 80 ه . ق.، تشیّع وجود داشته؛ ولی از تاریخ قم که از منابع اصلی تاریخ آن شهر است استفاده می شود که هنگام ورود اشعریان به قم، مردم این شهر زرتشتی بودند. اینان نخستین مسجد را در قم بنا نهادند ؛ اگر چه تاریخ نگارش بلعمی متقدم بر تاریخ قم است. (تاریخ مذهبی قم، ص 41/ تاریخ قم، ص 36 و 252 - 257).