قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 59

فصل دوم: تعریف و اقسام لطف

1. تعریف

پیش از بررسی قاعده لطف، لازم است با تعریف متکلمان عدلیه و قائلان به لطف، آشنا شویم. در بخش مفهوم شناسی، لطف را از حیث لغت بررسی کردیم. اکنون به معنای اصطلاحی آن پرداخته، نظر متکلمان را ارائه می کنیم.

1. شیخ مفید (م413ق) در تعریف آن گفته است:

اللطف ما یقرب المکلَّف معه إلی الطاعه و یبعد عن المعصیه، و لا حظّ له فی التمکین و لم یبلغ حدّ الاِلجاء؛

لطف، آن است که به سبب آن، مکلّف به طاعت نزدیک، و از معصیت دور می شود و در قدرت مکلّف بر انجام دادن تکلیف، مؤثّر نیست و به مرز اجبار نیز نمی رسد.(1)

عموم متکلمان از نیمه دوم قرن هفتم تا کنون مانند خواجه نصیرالدین طوسی (م672ق)(2)،

محقق بحرانی (م679یا699ق)(3)، علامه حلّی (م726ق)(4)، شهید اول (م786ق)(5)، فاضل مقداد (م876ق)(6)، فیاض لاهیجی (م1072ق)(7)، استرآبادی

1- النکت الاعتقادیه، ص35.
2- تلخیص المحصل المعروف بنقد المحصل، النص، ص342.
3- قواعد المرام فی علم الکلام، ص 117.
4- معارج الفهم فی شرح النظم، ص421؛ أنوار الملکوت فی شرح الیاقوت، ص153.
5- المسائل الأربعینیه، ص19.
6- إرشاد الطالبین إلی نهج المسترشدین، ص276.
7- گوهر مراد، ص351.