قاعده لطف و اثبات وجود امام حی صفحه 98

در اثر پیروی از آن، به سعادت نایل شوند؛ بنابراین باید راه برای عموم انسان ها فراهم و هموار شود و بر اساس حکمت و رحمت و محبت الهی نسبت به بندگان، آنچه آن ها را در این مسیر یاری می کند، تحقق یابد.

4. انسان، زندگی اجتماعی و حکومت

تاریخ زندگی بشر به روشنی گواهی می دهد که انسان در هیچ برحه ای از زندگی خویش، زندگی فردی را تجربه نکرده است. اجتماعی بودن انسان به گونه ای قطعی و حتمی است که برخی از اندیشوران، انسان را مدنی بالطبع می داند.(1) انسان، موجودی بی نهایت طلب و سیری ناپذیر است. با رجوع به خویشتن خویش و همچنین نگاهی گذرا به تاریخ زندگی انسان، می توان این واقعیت را دریافت.

بی نهایت طلبی انسان، لطفی الهی است و باید در مسیر کمال خواهی حقیقی یعنی خداجویی خرج شود؛ ولی توجه انسان به دنیا و مادیات، و غفلت او از حقیقت وجودی خود باعث شد تا این سیری ناپذیری در راهی غلط به کار کرفته شود و به تکاثر در اموال و قدرت و منافع دنیایی معنا گردد.(2) نتیجه این نگاه غلط، بُعد اجتماعی انسان را نیز تحت تأثیر قرار داد، تا او را به جمع بیشتر مطامع دنیا بکشاند و استفاده از هر وسیله ای را برای رسیدن به هدف خود جایز و روا اعلام کرده، نقض حقوق دیگران را نه تنها شایسته بداند؛ بلکه به استخدام سایر انسان ها روی آورد و به اشکال مختلفی مانند برده داری، خواسته خود را تأمین کند. نتیجه این رویکرد اشتباه، انواع اختلافات و دشمنی هایی بود که میان انسان ها به وجود آمد.(3)

انسان به باور رسیده بود که باید به هر طریقی که ممکن است به نفع خود و برای بقای حیاتش از موجودات دیگر استفاده کند و به هر سببی دست بزند؛ از این رو از ماده این عالم

1- علامه طباطبایی، المیزان، ج2، ص117.
2- قرآن کریم به کسانی که دنبال تکاثر هستند، هشدار شدیدی داده و آن ها را متوجه عاقبت دهشتناک آن کرده است. سوره تکاثر: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ * أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ * حَتَّی زُرْتُمُ الْمَقابِرَ.... لَتَرَوُنَّ الْجَحیمَ ....».
3- خداوند در آیات متعددی از قرآن - به ویژه آیات مربوط به هبوط حضرت آدم علیه السلام - به این دشمنی ها اشاره کرده است: «قالَ اهْبِطُوا بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَکُمْ فِی الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلی حینٍ»؛ (سوره اعراف: 24).