تمدن زایی شیعه صفحه 101

یا بحثی انسان ها -آن هم از جهتی- سر و کار داشت، نتوانست وارد جامعه و روابط اجتماعی آن زمان شود و دل مردم عادی را تسخیر کند، زیرا اصالت دهی به مادّه و عالم محسوس در آن تمدن و در آن شرایط به شدتِ تمدن امروزی غرب نبود.

جواب: برای ورود به بحث، سؤالی که فرمودید، سؤال خوبی است ولی لازم است بنده یک حاشیه هایی به آن بزنم. ابتدا عرض می کنم: این که می فرمایند؛ «ما علم یونانی ها را گرفتیم»، جای حرف و تأمل دارد که إن شاءالله در جای خود روشن خواهد شد. حالا یک بازنگری روی آن سؤال داشته باشیم که آیا تمدن فراعنه بیشتر مادّی و حسّی بود یا تمدن غرب؟ در این که هر دو مقصد و مقصود خود را لذات دنیایی قرار داده اند، حرفی نیست ولی عنایت داشته باشید که بنا نیست تمدن خوب، از دنیا و عالم مادّه استفاده نکند.

آری؛ همچنان که در جلسه ی گذشته بحث شد، تمدن خوب داریم و تمدن بد؛ تمدن خوب هم از دنیا کاملاً استفاده می کند، ولی دنیا را در راستای اهداف الهی مورد استفاده قرار می دهد و پتانسیل های دنیا را وسیله ای برای نیل به اهداف انسانی خودش - اعم از اهداف مادّی و غیرمادّی- قرار می دهد.

تمدن بد به دو نحوه می تواند باشد؛ یک وقت از سنّت ها و حکمت های عالم ماوراءِ حسّ استفاده می کند و در شناخت آن سنّت ها هم تلاش می کند، ولی اغراضش دنیایی است، که می شود گفت: تمدن فراعنه از این نوع بوده و به یک معنی فراعنه، حکیمان مادّی بود ه اند. از ظواهر امر چنین برمی آید که فراعنه نظر به توانایی های طبیعت و سنت های جاری در آن داشتند، ولی در راستای اهداف پَست دنیایی. پس گرفتاری و وابستگی آن ها به عالم مادّه کاملاً زیاد است، امّا به این معنا نیست که ماوراء مادّه را نفی کنند، برعکسِ تمدن موجود که به تمدن غربی مشهور است.

پس اگر بخواهیم خط انفکاکی بین تمدن بعد از رنسانس غرب و تمدن هایی مثل تمدن «فراعنه» یا تمدن «اینکا ها» در آمریکای مرکزی ایجاد کنیم، فراعنه غیب گرا هستند، امّا توحیدی نیستند، یعنی از قوای غیبی عالَم استفاده می کنند، مثل به کارگیری جادوگر ها که از شیاطین کمک می گیرند، ولی قصد و مقصودی جز همین دنیا و برآورده شدن هوس های دنیایی ندارند، برای همین هم شما می بینید در آن تمدن، جادوگری فوق العاده رواج داشته