تمدن زایی شیعه صفحه 211

دانشمندانی پیدا شدند و این فکر فلسفی را بر مبنای همان استعدادهای همگانی مدون کردند، در تدوین آن هندی ها با توجه به رویکرد خود نسبت به عالم و جهتی که می خواهند دنبال کنند، یک نحوه تدوین کردند، ایرانی ها به نحو دیگر و یونانی ها هم به نحو دیگری. پس این طور نیست که نظریه های «ارسطو» را از آن جهت که عقل را به کار گرفته و مبتنی بر بدیهیات، به آن نظریات رسیده است، پیغمبران قبول نداشته باشند، می ماند که علم نبوت، علم دیگری است و پیامبران علیهم السلام از طریق قلب، با حقایق عالم ارتباط پیدا می کنند، آن هم پس از انگیزش و تحول و بعثتی که خداوند در جان آن ها ایجاد می کند و آن ها را آماده ی دریافت حکمِ تمام ابعاد عالم و آدم می نماید.

عین این مسأله که برای علوم عقلی مطرح است، برای علوم قلبی هم مطرح است؛ یعنی قلب تمام انسان ها قلبی است که حقایق را فطرتاً می شناسند، منتها همان طور که باید عقل را تربیت کرد تا بتواند از طریق استدلال به بهترین نحو نتیجه بگیرد و با معقولات ارتباط عقلی پیدا کند، قلب را هم باید تربیت کرد تا با حقایق مرتبط شود، و تربیت قلب شدیداً به تزکیه بستگی دارد. تفاوت فرهنگ ها در به نتیجه رساندن عقل و قلب، در نوع تربیتی است که اِعمال می کنند، به خصوص تربیت قلب کاری دقیق و حساس است و نتیجه ی آن هم بسیار با برکت است که در فرصت مناسب به آن پرداخته می شود.

پس علوم جدید و پیرو آن علوم پایه ی مربوطه، از جهت حسّ و عقل منحصر به غرب نیست، هر چند در تحلیل و جهت دهی به آن بر اساس تفاوت فرهنگِ ملت ها، متفاوت مطرح شود، از این به بعد است که به علومی مثل برق و مکانیک می رسیم؛ از این جا به بعد،کنار ریاضیات و یا کنار حسّیات، نقش دل و گرایش ملت ها پیش می آید، حالا که شما می خواهید از استعدادهای ریاضی و حسّی تان استفاده کنید، میل می آید کنار استعدادهای ذاتی و ابزاری را که آن میل دنبال می کند از طریق به کارگیری عقل و محاسبات به وجود می آورد. آن علمی که عبارت است از «استعداد عقلی»، به اضافه ی «میل های شخصی» منجر به علم مکانیک می شود که می خواستید به عنوان ابزار در جهت اهدافتان به کار گیرید. حال اگر میل قلبی